کوه چهل چشمه کردستان

 

کوه چهل چشمه در منطقه زاگرس شمالی در بخش مرکزی شهرستان دیواندره و دهستان چهل چشمه واقع شده‌است. چهل چشمه با ارتفاع ۳۱۳۷ متر از سطح آبهای آزاد به عنوان مرتفع ترین کوه استان کردستان شناخته می شود . این کوه در ۵۳ کیلومتری جنوب شرقی شهرستان سقز قرار گرفته است و در سمت جنوب شرقی آن شهرستان دیواندره و در جنوب غربی آن شهرستان مریوان قرار دارد. این منطقه صدها گونه ی گیاهی دارویی بی نظیر را در خود جای داده است و از بزرگترین ذخیره گاه های آب بوده، خصوصاً اینکه یکی از سرچشمه های ثابت سه رودخانه مهم ایران می باشد (۱- رودخانه ی قزل اوزن که به سفید رود می ریزد . ۲- یکی ازشاخه های رودخانه ی سیروان که به دریای عمان می ریزد. ۳- محل آبگیری رودخانه ی زرینه رود یا ( خور خوره ) که به سد بوکان می ریزد.)

موقعیت جغرافیایی

چهل چشمه در حقیقت نام منطقه‌ای در استان کردستان و مرز شهرستان‌های دیواندره و سقز است که تعداد زیادی قله بالای ۳۰۰۰ متر دارد. قله شاه نشین که در جنوب غرب روستای بست قرار دارد به نام چهل چشمه معروف است ولی بلندترین قله این منطقه قله قولی زلیخا در جنوب شرق قله چهل چشمه (شاه نشین) می‌باشد. منطقه چهل چشمه از شرق به دیواندره، شمال شرق به روستای بست، شمال جاده اتومبیل رو دیواندره-سقز، شمال غرب روستای اسحاق آباد، از غرب به بسطام و جاده اتومبیل رو مریوان-سقز و از جنوب غرب با فاصله زیادی به دریاچه زریوار منتهی می‌شود. این منطقه حد فاصل شهرهای سنندج، مریوان، سقز و دیواندره است.

قله چهل چشمه (شاه نشین) آخرین قله از خط الراس طولانی است که به آرامی از اطراف دیوانداره و با ارتفاع حدود ۲۴۰۰ متر آغاز می‌شود و به سوی غرب  و جنوب غربی کشیده می‌شود و با خلق کوه‌های بلندی چون سولانه سخته، سلطان، دوبرا، قولی زلیخا، گاوه لان در نهایت به چهل چشمه (شاه نشین) می‌رسد. این قله از سمت جنوب شرقی با قلل گاوه لان و قولی زلیخا، از سمت شرق به چشمه پر آب چاوره ش و از شمال غرب به روستای اسحاق آباد منتهی می‌شود.

جانپناه و پناهگاه

ابتدای مسیر صعود از سمت روستای بست و تقریبا در داخل روستای بست و در ارتفاع تقریبی ۱۸۰۰ متر از سطح دریا قرارگاه کوهنوردی بسیار بزرگی در سال ۱۳۸۸ توسط اداره کل تربیت بدنی استان کردستان و در مدت ۲ سال ساخته شد‌ه‌است. این قرارگاه که با هزینه ۲۳۰ میلیون تومان ساخته شده‌است، حدود ۲۰۰ متر مربع زیربنا دارد و یک طبقه می‌باشد که دو اتاق بزرگ، دو آشپزخانه، دو دستشویی، ۴ حمام و یک انبار دارد. این قرارگاه در سمت غرب رودخانه است که با سقف آبی بسیار بزرگ از فواصل دور قابل تشخیص است.

مسیرهای صعود

جبهه شمال شرقی که از روستای بست و قرارگاه کوهنوردی آن آغاز می‌شود. از دیواندره پس از پشت سر گذاشتن روستای ابراهیم آباد و شریف آباد و آلیجان به روستای بست می‌رسیم. برای صعود به قله شاه نشین از روستای بست، به صورت کلی دو راه دره دلو و یال موجود است. این دو راه پس از حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه حرکت به سمت جنوب از قرارگاه، کاملا مشخص هستند و از هم جدا می‌شوند. هر دو مسیر پس از پیمایش پاکوب بسیار مناسبی به چشمه “کانی چاوره ش” می‌رسند. مسیر قرارگاه تا چشمه کانی چاوره اش حدود ۴٫۵ ساعت است که  یک ساعت پایانی مسیر شیب نسبتا تندی دارد.

جبهه شمال غربی که از روستای اسحاق آباد آغاز می‌شود. برای رسیدن به اسحاق آباد می‌بایست از جاده سقز به مریوان و در نزدیکی بسطام به سمت شرق رفت. از اسحاق آباد با حرکت به سمت شرق از روی یال و یا دره می‌توان به قله صعود کرد.

جبهه شمالی که از روستای دره هوان آغاز می‌شود.

وضعیت آنتن دهی

در تمام مسیر صعود به این قله از مسیر شمال شرقی (روستای بست، قرارگاه کوهنوردی) موبایل آنتن می‌دهد.

وضعیت آب

در تمام مسیر صعود به این قله از مسیر شمال شرقی (روستای بست، قرارگاه کوهنوردی) چشمه‌های آب فراوان وجود دارد که بزرگترین، آخرین و مرتفع‌ترین آن‌ها چشمه کانی چاوره ش است که در ارتفاع ۲۷۰۰ متری است و با تابلو راهنما مشخص شده‌است.

توضیحات بیشتر

از منطقه چهل چشمه رودخانه‌های زیادی سرچشمه می‌گیرند که برخی حوضه آبریز دریای خزر، برخی به دریاچه ارومیه و برخی به خلیج فارس می‌ریزند. از آن جمله می‌توان به رودهای شورتی، چهل چشمه، کله باد و چم جقتو اشاره کرد.

مجموعه كوههاي چهل چشمه

  1. كوه مزگوت وميرزا( مسجد وميرزا): يكي از قله هاي كوه چهل چشمه ، پشت آبادي نرگسله واز يك طرف متصل است به بادي كول واز يك طرف به آبادي دوزخ دره وصل است.
  2. كوه هنگ لانه ( لانه ي زنبور ) : يكي از كوههاي رشته كوه چهل چشمه است از يك طرف پشت آبادي كاني ميران كه همجوار كوه سلطان آغزه تو مي باشد.
  3. کوه برد ملاخدر( سنگ ملاخدر) : يكي از كوههاي چهل چشمه است كه همجوار آبادي گلچهره است.
  4. كوه هزار ميرگ( هزار مرتع) : يكي از رشته كوههاي چهل چشمه است از يك طرف متصل است به آبادي « هواره گرمه »
  5. كوه كاني ميران: يكي از كوههاي چهل چشمه است از يك طرف وصل است به آبادي ريزاوي وهمجوار كوه« دوبرا» يعني دو برادر است كه دوبرا خود يكي از قله هاي بزرگ چهل چشمه است.
  6. كوه كونه شم شم : به ارتفاع ۲۵۰۰ متر در محدوده ي مريوان ازيك طرف متصل است به آبادي « توراخ تپه»  يعني گل وازيك طرف به آبادي سوله همجوار است.
  7. کوه باشورتي : مشهور به هه له جار همجوار آبادي آگجه است. آگجه حومه ي مريوان است.
  8. كوه هلا كوكان: يكي از كوههاي چهل چشمه است از يك طرف متصل است به آبادي ريواسه واز يك طرف به آبادي كاني كبود. آبادي ريواسه وآبادي كاني كبود متصل هستند به كوههاي ميشيا وشيان كه ميشيا وشيان همجوار كوههاي كردستان عراق هستند.
  9. كوه سر سيلاو: يكي از قله كوههاي چهل چشمه كه همجوار كوه كا نعمت است.
  10. كوه كا نعمت: يكي از كوههاي چهل چشمه كه متصل است به آبادي اسحاق آباد.
  11. كوه ماره سوور ( مار سرخ ): يكي از كوههاي چهل چشمه است بين آبادي اسحاق آباد وكوه كا نعمت واقع است
  12. كوه قولي قاورمي: مشهور به كوه پشت دربند از يك طرف وصل است به كوه كاني تاله  و از طرف ديگر متصل است به آبادي دره وه زان در ديواندره و با روستاي قزل بولاغ ( چشمه ي قرمز) همجوار است.
  13. كوه برده سفيد وكوه پشت دربند يكي است
  14. كوه كاني تاله وكوه بيشكاوي: متصل هستند به آبادي قزل بلاغ وآبادي شاه قلعه در حومه ي شهرستان ديواندره ودر امتداد كوه دربند وبرده سفيد هستند.
  15. كوه دره تنگي : بين كيواراوي وپشت دربند واقع است.
  16. كوه دربند: پشت آبادي شاه قلعه است ودر امتداد كوه پشت دربند است.
  17. كوه كل كوژه : يكي از قله هاي رشته كوه چهل چشمه كه متصل است به آبادي توكلان واز يك طرف آبادي شريف آباد.( كل همان كل فارسي است)
  18. كوه گرده قولنگ: متصل است به آبادي دره وه زاان از يك طرف وآبادي شاه قلعه كه پشت كاني شيخ احمد واقع است.
  19. كوه تاله سخته: هم به آبادي دره دزدان وهم شريف آباد همجوار است .
  20. كوه باينچوب : از ماموخ مشتق مي شود وروبروي آبادي باينچوب مي باشد.
  21. كوه دالاش ( كركس) : يكي از رشته كوههاي چهل چشمه كه مشرف است به آبادي قزل بولاغ ( چشمه ي قرمز) واز يك طرف به آبادي دوزخ دره .
  22. كوه هزار ميرو (هزارمرتع): طرف يال كل با( گردنه ي باد) يال چهل چشمه وكوه دوبرا واقع است.
  23. كوه سلطان: يكي از رشته كوههاي چهل چشمه پشت آبادي نرگسله واقع است.
  24. كوه قجه و و كوه كونه قاژ(لانه ي كلاغ ): از يك طرف متصل است به كوه سلطان واز يك طرف كوه سلطان آغزه تو مي باشد.
  25. كوه سلطان آغزه تو : كوه بلندي است در سلسله کوههاي چهل چشمه به اسم صحابه اي است كه گويا كشته شده ودر بلندي همان كوه دفن شده اند.
  26. كوه چشمه‌ي كاني با: پايين تر از سولانه سخته مي باشد مربوط به آبادي توكلان است. قبلاً كه در مناطق روستايي ودور افتاده يك بيماري شايع بود كه انسانها بدنشان باد ميكرد معتقد بودند اگر بيابند از آب آن بخورند وبا آب اين چشمه آبتني كنند شفا خواهند يافت.
  27. كوه كاني ميران ( چشمه ي اميران) : هم به آبادي توكلان وهم به آبادي شاه قلعه متصل است. در منطقه ي ديواندره وهم جوار منطقه ي كاني زيرينه است كه به جرات مي توان گفت منطقه ي كاني زيرينه در ايران بزرگترين پوشش نعناع وپونه ي كوهي را دارا مي باشد.
  28. كوه په پوله بهار (په پوله يعني پروانه): يكي از كوههاي چهل چشمه است كه هميشه پروانه ها و پرندگان كوچك در آن زندگي مي كنند.
  29. كوه باشورتي : كوهي از سلسله كوههاي چهل چشمه كه گل وگياه خوش بو در آن به وفور وجود دارد واسم ديگر اين ، كوه گل زرد مشهور است كه بيشتر گلهاي اين كوه ودامن آن زرد رنگ است.
  30. كوه سولانه سخته: كه منطقه اي سخت است وگل سولان ( گل پامچال ) زياد دارد.
  31. كوه گاوه لان: لان يعني لانه. گاوه  هم گياهي است كه در قديم براي سوخت تنور وهيزم بخاري منزل استفاده مي كردند . در بعضي از مناطق كردستان اين هيزم را گوگم هم مي گويند.
  32. كوه قبر دومه : كه بين سلطان آغزه تو وكوه دوبرا واقع است كه يكي از قله كوههاي چهل چشمه است كه بالاي كوه، قبر يك چادر نشين باقي مانده كه در زبان كردي به ( دوم) مشهورهستند وبه همين نام باقي مانده است.
  33. كوه ولوشار: بين آبادي گلچهره وآبادي صوفي به ده است.
  34. كوه برد ملا خدر: اسم يكي از قله كوههاي چهل چشمه است كه شكارگاه مخصوص شخصي به نام ملاخدر بوده است وبه همين نام نامگذاري شده است.

ييلاق های مشهور در منطقه ي چهل چشمه

  1. ييلاق قولنگ احمد خدر: يك نفر جاف بوده كه ييلاق آن بين آبادي دره وه زاان وآبادي شاه قلعه واقع بوده است در منطقه ي شمال شرق ديوان دره .
  2. ييلاق ميكائيل كوره: سر ايل جافها بوده و« پيشخورانه» به دولت مركزي ايران داده واز منطقه بازيان كه منطقه اي گرمسير در كردستان عراق بوده براي چراي دامهاي خود به منطقه ي بين آبادي شاه قلعه وآبادي دره وه زان آمده كه هنوز بقاياي گورستان اين جافها در منطقه ي ييلاقي آن باقي مانده است.  كوره: در اينجا «كور» معني مي دهد كه گويا يك چشم ايشان كور بوده است.
  3. هوار يا ييلاق كاني چاوره‌ش: در دامنه ي قله ي شاه نشين چهل چشمه است كه به اسم صاحب ييلاقي بوده به اسم چاوره ش ( چشمان سياه) كه اسم زني بوده نامگذاري شده است وبالاي آبادي بست واقع است وچشمه ي خيلي پر آب وسردي را هم داراست.
  4. ييلاق جمين : خوش آب وهوا و پر از تنوع گياهي است بين آبادي دره وه زان كه اوهم جاف بوده واين ييلاق به اسم جمين نامگذاري شده است.
  5. ييلاق كاني زليخا: در منطقه ي چهل چشمه كه به اسم صاحب ييلاق زليخا نامگذاري شده است. ازاين نامها معلوم مي شود كه زن كرد در انجام كارها ودامداري ، نقش اساسي داشته است وشخصيت مستقل خود را نشان داده است وچون هميشه توليد كننده بوده است، نام گذاري بيشتر مكانها وييلاقها به اسم آنها ثبت شده است.
  6. هوار يا ييلاق مصطفي خان: كه در دامنه ي كوه « زير ئاوا» زير يعني طلا آباد در ۲۵ كيلومتري جنوب غربي شهرستان ديواندره واقع شده است كه اين مصطفي خان در زمان شريف الدوله قاجار حكمران كردستان در جنگ با عشاير ودر ۲۵ كيلومتري شرق ديواندره با ۷۰ نفركشته شده است كه گويا جنگ براي تصاحب چراگاههاي بيشتر بوده است. در پاي كوه زيرآباد هنوز آثار خانه ها و گورستان وچاه آب مصطفي خان ديده مي شود كه نشان از شوكت وعظمت دامداري وقدرت ايشان بوده است.

همنوردان گرامی می‌توانند جهت استفاده از قرارگاه کوهنوردی بست با آقای حامد شکاری، مسئول قرارگاه و کوهنورد و راهنمای منطقه به شماره ۰۹۱۸۶۶۶۸۲۳۵ هماهنگی‌های لازم را به عمل آورند.

لینک دریافت فایل GPS :

link

کوه گنو

 

 

نطقه حفاظت شده گنو در استان هرمزگان و شمال غربی شهر بندرعباس واقع شده است…

کوه گنو - محمد گائینی

مسیر دسترسی به کوه گنو: برای رسیدن به کوه گنو، یاید از بندرعباس به سمت شمال حرکت کرده و راهی روستای تازیان بالا شوید. روستای تازیان در ۲۴ کیلومتری بندرعباس واقع شده و از اینجا تا پابند گنو که پای کوه گنو محسوب می شود حدود ۱۱ کیلومتر فاصله است.

منطقه حفاظت شده گنو - محمد گائینی

اختلاف ارتفاعی ۸۰ تا ۲۳۴۰ متر در منطقه گنو باعث به وجود آمدن تنوع گیاهی و جانوری ویژه ای شده است…

منطقه حفاظت شده گنو - محمد گائینی

گنو از سال ۱۳۵۵ به عنوان ذخیره گاه زیست کره انتخاب شده است و اکنون یکی از ۱۰ ذخیره گاه های زیست کره ایران است. 

منطقه حفاظت شده گنو - محمد گائینی

ذخیره گاه زیست کره چیست؟ در ذخیره گاه زیست کره بر خلاف پارک های ملی و مناطق حفاظت شده و پناهگاه های حیات وحش، محوریت مدیریت منطقه بر اساس توانمندسازی جوامع محلی است. در اين مناطق رابطه پایدار انسان و منابع طبیعی عامل حفاظت گونه های گیاهی و جانوری است. ۵۵۳ ذخیره گاه زیست کره در ۱۰۷ کشور جهان تحت نظارت برنامه انسان و کره مسکون یونسکو هدایت می شوند.

جاده ای پیچ در پیچ که شما را به بالای کوه می رساند. درازای این جاده ۱۳ کیلومتر است که تا بالای کوه می رود…

کوه گنو - محمد گائینی 

کوه گنو از سطح دریای آزاد در شمال تنگه هرمز تنها ۳۰ کیلومتر فاصله دارد…!

منطقه حفاظت شده گنو - محمد گائینی

منطقه حفاظت شده و ذخیره گاه زیست کره گنو در بین سال های ۵۴ تا ۶۱ پارک ملی بوده اما سال ۶۱ با تنزل درجه حفاظتی به منطقه حفاظت شده تبدیل شد…

منطقه حفاظت شده گنو - محمد گائینی

از جمله گونه های جانوری که در گنو یافت می شود عبارتند از: قوچ و میش، کل و بز، پلنگ، شغال، گرگ، تشی و…

منطقه حفاظت شده گنو - محمد گائینی

آلونک کوهستانی در دامنه های کوه گنو و گله هایی که یک نمونه آن را در منطقه دیدیم… شاید یکی از دلایل خارج شدن گنو از لیست پارک های ملی، تعارض بیش از اندازه با مردم و تاسسیان بوده باشد!

گنو بندرعباس - محمد گائینی

شکافی در کوه گنو که بسیار مورد توجه قرار گرفت! (ویژه همسفران)

اگر چه کوه گنو یک منطقه حفاظت شده است اما اکنون به عنوان تفرجگاه مرسوم مردم بندرعباس مورد استفاده قرار می گیرد و رفت آمد به آن زیاد است…
منطقه حفاظت شده گنو - محمد گائینی
بلندترین نقطه کوه گنو، قله نصیری به ارتفاع ۲۳۴۷متر است که فرمی زیبا و متفاوت دارد…
قله گنو - محمد گائینی
وجه تسمیه گنو: در زبان محلی به درخت بنه، گن (Gan) گفته می شود و از آن جایی که این درخت در کوه گنو زیاد می روید به آن گنو می گویند که اکنون Geno تلفظ می شود.
 
منطقه حفاظت شده گنو - محمد گائینی
تعدادی کل و بز و قوچ و میش در یک فنس بزرگ و طبیعی نگهداری می شود که فرصت آشنایی مردم عادی با حیات وحش را فراهم می آورد…

منطقه حفاظت شده گنو - محمد گائینی

کل!

این حیوانات وحشی هستند و به طرق مختلف از محیط آزاد خود جدا شده اند: یا از متخلف و شکارچی گرفته شده اند و یا توسط مردم به محیط زیست تحویل داده شده اند…

منطقه حفاظت شده گنو - محمد گائینی

قوچ یا گوسفند وحشی نر!

این دال سیاه که بالش آسیب دیده است در مرکز بازدید کنندگان حیات وحش کوه گنو نگهداری می شود…

دال سیاه - محمد گائینی
کافی بود چند ثانیه به چشماش نگاه کنی تا غم دنیا رو از توش بخونی… بال شکسته برای یکی از بزرگترین و کم یاب ترین پرندگان ایران، معنای مرگ تدریجی است…
ذخیره گاه زیست کره گنو - محمد گائینی
هر چند در روز اول سفر و بازدید از کوه گنو، ریزگردها به شهر بندرعباس و اطراف آن هجوم آورده بودند اما کوهستان گنو نمایشی کامل برای ما داشت…
 
کوه گنو - محمد گائینی
 
با این وجود اگر ریزگردها نبودند، از این نما تا بی کران دریای پارس دیده می شد…
 
کوه گنو - محمد گائینی
 
علی رغم تصور اولیه، کوه گنو مکان بسیار خوبی برای پرنده نگری است. پرندگان ریز جثه و سبک بال یا Passeriformها در گام به گام حرکت شما، خودنمایی می کنند…
 
منطقه حفاظت شده گنو - محمد گائینی
 
کمی بیشتر دقت کنید… استتار فوق العاده ای داره این پرنده!
 
دم سرخ زیبا که درست روبروی من نشست…
 
دم سرخ کوه گنو - محمد گائینی

همسفران به جستجوی حیات در میان صخره های کوهستان گنو…

منطقه حفاظت شده گنو - محمد گائینی

چشمه کوچکی که به اطراف خود زندگی بخشیده…

منطقه حفاظت شده گنو - محمد گائینی

قله سه چنگو! (سه چنگ یا سه انگشت  )

قله گنو - محمد گائینی

قله گنو یک نیم رخ به خلیج پارس دارد و یک نیم رخ به خاک ایران زمین… گویی چون محافظی با یک چشم تنگه هرمز را زیر نظر گرفته و با چشم دیگر خاک آریایی را…
 
کوه گنو - محمد گائینی

این به اصطلاح خومون مارمولک رفتار جالبی داره و در هنگام خطر دمش رو به شکل زیر درمیاره! اسمش گکوی صخره ای بلنفرد Blanford !

منطقه حفاظت شده گنو - محمد گائینی

اما با غروب خورشید و تاریک شدن هوا، یک تجربه جدید را  در مورد شب پره ها داریم…

کوه گنو - محمد گائینی

در این روش برای شناسایی گونه های منطقه، یک ماه مصنوعی درست می شود و حشرات شب گرد جذب نور شده و نمونه برداری می شوند. البته به دلیل سرمای زیاد هوا، امشب چندان موفق نیستیم و ۵-۶ گونه بیشتر نمونه برداری نمی شود 

 

قله علمدار

قله علمدار به ارتفاع ۳۱۵۵ متر بلندترين نقطه در سلسله جبال ميشوداغ محسوب مي شود . اين قله در سمت جنوب غربي مرند ، جنوب كشك سرا ، شمال بندر شرفخانه و در جانب شمال شرقي شهرستان طسوج قرار گرفته است. اين كوه كه در موقعيت E4533 N3822 قرار دارد و ارتفاع آن ۳۱۵۵ متر ميباشداز طرف اهالي بخش مذكور، علمدار داغي ناميده ميشود. در بالای قله آرامگاه فردی بنام علی ابن مالک اشتر نخعی ملقب به علی علمدار قرار دارد که اهالی منطقه جهت زیارت به این قله صعود می کنند. برای دسترسی به منطقه باید از مرند به روستاي ارلان رفت. ادامه جاده فوق در جهت غرب به سه راهي خوي و در نهايت به بازرگان و مرز تركيه ختم مي شود .

 

کوههای آذربایجان منشاء آتشفشانی دارند . رودخانه ارس این کوه ها را از کوه های قفقاز جدا می کند ،کوهای آذربایجان در پنج گروه هستند :

گروه ارسباران(بلندترین چکاد کیامکی داغ(

گروه سبلان(بلندترین چکاد سلطان ساوالان(

گروه سهند(بلندترین چکاد کمال(

گروه بز قوش(بلندترین چکادبزقوش(

گروه میشو داغ (بلندترین چکاد علی علمدار(

دامنه میشوداغ دارای آب و هوای دل انگیز و باغات طبیعی با منابع آبی و قنات‌های فراوانی بوده و رود داریان و رود کبوترعلی (کفترعلی) از آن عبور می‌کند و دارای چشمه‌ها و قناتهای متعددی است.

منطقه میشوداغ با مراتع سرسبز و خرم با آبراهه های دایمی ،قابلیت تفرجی در چهارفصل سال ، دره زیبای آبشار دره سی، قله ییلاقی گوی زنگی و علی علمدار، چمنزار طبیعی خرمن یری شانجان، پیست اسکی پیام ،باغات سرسبز کشکسرای و یامچی ،کاروانسرای شاه عباسی ،امام زاده ها و زیارتگاههای متبرک قابل تامل بوده و قابلیت تفرجی کم نظیر در چهارفصل سال از ویژگی های این منطقه است.

 

حیات وحش

موقعيت مكاني و جغرافيايي منطقه علمدار داغی از ديدگاه جغرافيايي جانوري و قرارگيري آن در حد فاصل بين چهار منطقه حساس زيستي اكولوژيكي ، پارك ملّي اروميه (درياچه اروميه) ، منطقه حفاظت شده مركان و منطقه شكار ممنوع يكانات و پناهگاه حيات وحش كيامكي به لحاظ دارا بودن فون جانوري و تنوع جمعيتي (بيوم) داراي اهميت فراواني است . وجود كرويد و فعال و بسيار مهم مهاجرتي غربي به شرقي بين اين محدود و منطقه حفاظت شده مركان و نقش تأثير گذارآن در بقا و تأمين نيازهاي بيولوژيكي و اتولوژيكي گونه ها موجود منطقه حفاظت شده مركان قابل توجه مي باشد و محدودة علمدار داغی از جهت همگني و يكپارچگي جمعيت و بافت فعلي موجود داراي شباهتهاي خود مهاي ژني و تطابق گونه اي هر دو منطقه از نظر دموگرافيكي حائز اهميت است و ضروري ميباشد كه مطالعات كلي و جامعة در خصوص جامعة جانوري و تركيبات ژني ميشوداغ صورت گيرد .

 

خزندگان

بوآي شني باريك كوره مار شني، بوآي شني معمولي كورمار، مار آتشي، قمچه مار ، مار پلنگي، مار قيطاني،ماركوتوله ارمني، گونه مار قفقازي، مار چلپير ــ مار آبي، پله مار، گـــرز مار ، افعي البرزي،

دوزیستان

وزغ، قورباغه معمولي، قورباغه درختی، لاك پشت بركه اي اروپايي، لاك پشت بركه اي خزري، لاك پشت مهميز دار، آگماي قفقازي، لاسرتاي سبز خزري، لاسرتاي آذربايجان، لاسرتاي علفزار، لاسرتاي اروميه، اسكينگ علف زار

پستانداران

خارپشت اروپايي، حشره خوار دندان سفيد، خفاش نول اسبي بزرگ، خفاش نول اسبي مديترانه اي، خفاش سبيل دار، خفاش لب كوتاه، خفاش بال سفيد، خفاش بال بلند، دو پاي كوچك، جرد ايراني، موش خانگي، موش صحرايي، خرگوش، گرگ، روباه معمولي، راسو، سمور، شنگ، رودک، گربه وحشی، سیاه گوش، قوچ ارمنی، پازن، گراز

پرندگان

كور كور ،كركس سياه ، سنقر خاكستري ، سنقر گندم فرار ، سارگپر معمولي، عقاب طلايي ،دليجه ، بالابان، کبک دری، کبک، کبک چیل، باقرقره شكم سياه ، كبوتر چاهي، كبوتر كوهپايه ، مرغ حق، شاه بوف، جغد كوچك ، زنبور خوار ، سبزقبا، هدهد، چکاوک کوچک، چکاوک کاکلی، دم جنبانك شكم زرد ، بلبل، چلچك گوش سياه ، سك دم پهن، سک نیزار، سك بزرگ نيزار ، چرخ ريسك سر سياه ، زرد پرة تالابي ، گنجشك خانگي ، زاغي ، كلاغ سياه ، كلاغ ابلاق

نمایی از قله علمدار میشو داغ در بهار:

 نمایی از آرارات از فراز قله علمدار در زمستان:

 

بلندترین قلل جهان

 

بلندترین قلل جهان (۱۴قله بالای ۸۰۰۰ متر)

 

من همواره از منظره ی تلاقی کوهستانهای سر بر افراشته از روی زمین با ابرهای بسیار زیبا، لذت برده بودم. اما هرگز حس کنجکاوی برای تحقیق و دانستن این نداشتم که بلندترین قلل کوهها کدام هستند، مردم آن قلل را چه می نامند، یا اینکه ارتفاع دقیق آنها چقدر است. دراینجا، برای آنهایی که نمی دانند، فهرست بلندترین ۱۴ قله ی جهان به همراه جزئیاتی از هر یک ارایه گردیده است.

۱۴- Shishapangma (شیشا پانگما) که به طور کامل در داخل خاک کشور چین(در تبت مرکزی) قرار دارد و در زبان تبتی به معنای “قله ای بر فراز دشتهای پوشیده از چمن” می باشد. بلندترین قله ی کوهستان شیشا پانگما ۸۰۱۳ متر ارتفاع دارد.

۱۳- Gasherbrum II (گاشربروم ۲)(همچنین با نام K4 نیز شناخته می شود) در مرز بین پاکستان و چین واقع شده است و بخشی از رشته کوههای گاشربروم می باشد. این قله در منطقه ی قراقروم در هیمالیا قرار دارد و ارتفاع آن بالغ بر ۸۰۳۵ متر است.

۱۲- Broad Peak (برود پیک)(همچنین با نام K3 نیز شناخته می شود) بخشی از همان رشته کوههای گاشربروم است و فقط ۸ کیلومتر با قله ی مشهور K2 فاصله دارد. مردم محلی به این قله را “Faichan Kangri”(فیچن کنگری) مینامند. ارتفاع این قله ۸۰۴۷ متر می باشد.

۱۱- Gasherbrum I (گاشربروم ۱) (همچنین با نام K5 نیز شناخته می شود) در منطقه ی قراقروم در هیمالیا واقع شده است و در همان رشته کوههای گاشربروم جای گرفته است. “قله ی پنهان” نامی است که کوهنوردان روی این قله گذاشته اند ومردم محلی  آن را rgasha””(گاشا) می نامند به معنای “کوهستان زیبا”. این قله دارای ارتفاع ۸۰۸۰ می باشد.

۱۰- Annapurna (آناپورنا) مجموعه ای از قلل می باشد که ارتفاع بلندترین آنها به ۸۰۹۱ متر می رسد. این قله که در مذهب هندو به “خدایگان حاصلخیزی و زراعت” منسوب است، بخشی از منطقه ی حفاظت شده با وسعت ۷۶۲۹ کیلومتر مربع در کشور نپال می باشد. با توجه به میزان تلفات کوهنوردان صعود کننده به این قله که حدود ۴۰ درصد می باشد، برخی این کوه را مرگبارترین کوهستان بر می شمارند.

۹- Nanga Parbat (نانگا پاربات) در زبان اردو به معنای “کوهستان برهنه” می باشد. همچنین به “کوهستان قاتل” نیز شهرت دارد. دلیل این نام گذاری این است که در نیمه اول قرن بیستم تعداد زیادی از کوهنوردانی که قصد داشتند این صعود سخت را انجام دهند، جان خود را از دست داده اند. ارتفاع این قله ۸۱۲۶ متر می باشد.

۸- Manaslu (ماناسلو) در منطقه ی Gorkha (گورخا) واقع در Mansiri Himal که بخشی از هیمالیا در نپال است، جای گرفته است. ماناسلو دارای خط الراسهای طولانی، یخچالها و چشم اندازهایی با شیب زیاد می باشد. بلندترین قله آن دارای ارتفاع ۸۱۶۳ متر است.

۷- Dhaulagiri (دائولاگیری) “کوهستان سفید” بخشی از رشته کوههای هیمالیا می باشد که در شمال غربی Pokhara (پُخارا) درناحیه ی شمال نپال مرکزی قرار گرفته است. ارتفاع آن به ۸۱۶۷ متر می رسد.

۶- Cho Oyu (چو اُیو) “الهه ی فیروزه” در ۲۰ کیلومتری غرب کوه اورست قرار دارد، این کوه در رشته کوههای هیمالیا و در مرز بین چین و نپال می باشد. با وجود اینکه این قله ۸۲۰۱ متر ارتفاع دارد ولی به دلیل شیب نه چندان زیاد آن، اکثر کوهنوردان آن را آسان ترین صعود هشت هزار متریها می دانند.

۵- Makalu (ماکالو)یک کوه منفرد واقع در ۲۲کیلومتری شرق کوه اورست است و شکلی شبیه به یک هرم چهار وجهی دارد. به عنوان یکی از سخت ترین کوهها برای صعود، مطرح شده و دلیل آن شیب بسیار زیاد و تیغه های تیز خط الراس آن می باشد. ارتفاع قله ۸۴۶۲ متر است.

۴- Lhotse (لوتسه) برای کوهنوردان یکی از مشهورترین کوهها است. به این دلیل که اتصال مستقیم به کوه اورست دارد و از طریق گردنه جنوبی با اورست مجاورت دارد وهمچنین اینکه جبهه وحشتناک جنوبی کوه لوتسه یکی از بزرگترین جبهه های پرشیب کوهستانهای جهان می باشد.(این جبهه، تنها با ۲٫۲۵ کیلومتر فاصله ی افقی بالغ بر ۳٫۲ کیلومتر افزایش ارتفاع دارد). این قله ۸۵۱۶ متر ارتفاع دارد.

۳- Kangchenjunga (کنچنجونگا) “پنج جواهر برفی” سومین قله بلند جهان است و به همراه چهار قله ی دیگر مجاور خود، شامل ۵ قله می باشد  که همگی آنها بالای ۸۴۵۰ متر هستند. این کوه کاملا از شرق تا غرب و از شمال تا جنوب با رشته کوههای عظیم احاطه شده است. رشته کوههای Kangchenjunga دارای شکلی مانند یک حرف X خیلی بزرگ هستند. ارتفاع این قله به ۸۵۸۶ متر می رسد.

۲- K2(کیتو) در قسمت شمالی کشور پاکستان و در منطقه قراقروم در هیمالیا واقع شده است. به خاطر نام مستعارش یعنی “کوهستان وحشی” مشهور است. شهرت آن به این خاطر است که از هر ۴ نفری که قصد صعود به این قله را داشته اند، ۱ نفر جان باخته است. این کوه دومین کوه مرگبار جهان است. ارتفاع قله ی آن ۸۶۱۱ متر است.

۱-   Everest(اورست)به طور رسمی، با ارتفاعی بالغ بر ۸۸۴۸ متراز سطح دریا،  بلندترین قله ی جهان محسوب می گردد. صعود به قله اورست زیاد مشکل نیست، ولی این بدان معنی نیست که هر کسی می تواند آن را انجام دهد. برای صعود به اورست، علاوه بر ابزار و وسایل مورد نیاز،کمکهای تخصصی که ارزان هم نیستند، ضروری می باشد. تا به حال ۲۱۰ نفر از افرادی که قصد صعود به اورست را داشته اند، جان خود را در این راه از دست داده اند. اکثر آنها در منطقه ی موسوم به “منطقه ی مرگ” که شرایط آن به شدت بحرانی است(میزان اکسیژن برای حیات انسان کافی نیست) جان باخته اند.

 

 

همه ی ۱۴ قله ی بالای هشت هزار متر جهان در منطقه ی قراقروم در رشته کوههای هیمالیا واقع در قاره آسیا، قرار گرفته اند. بر اساس آمار سایت www.everestnews.com فقط ۱۴ کوهنورد تا به حال توانسته اند که هر ۱۴ قله را با موفقیت صعود نمایند که اسامی آنها به ترتیب اتمام صعودهایشان عبارتند از: رینهولد مسنر (ایتالیا)، جرزی کوکوچکا (لهستان)، ایهارت لورتان (سوئیس)، کارلوس کارسولیو (مکزیک)، کریزیستوف ویلیکی (لهستان)، جوئان اویارزابال (اسپانیا)، سرجیو مارتینی (ایتالیا)، پارک یونگ سوک (کره)، هنگ گیل اوم (کره)، آلبرتو اینوراتیگی (اسپانیا)، هان ونگ یونگ (کره)، اد ویستورس (آمریکا)، آلن هنکس (انگلیس) و سیلویو ماندینلی (ایتالیا).

 

 

((جدول اطلاعات قلل))

 

ردیف

نام قله

موقعیت

ارتفاع(متر)

اولین صعود کنندگان

تاریخ اولین صعود

۱

اورست*

نپال/تبت

۸۸۵۰

ادموند هیلاری از” انگلیس” وتنزینگ نورگی از” نپال”

۲۹ می ۱۹۵۳

۲

کیتو

پاکستان/چین

۸۶۱۱

لاسدلی و کامپگنونی از “ایتالیا”

۳۱ جولای ۱۹۵۴

۳

کنچنجونگا

نپال/هند

۸۵۸۶

باند، براون، هاردی و استراتر از “انگلیس”

۲۵ می ۱۹۵۵

۴

لوتسه

نپال/تبت

۸۵۱۶

لاشسینگر و ریس از “سوئیس”

۱۸ می ۱۹۵۶

۵

ماکالو

 نپال/تبت

۸۴۶۲

کاوزی، تری، فرانکو، مگنون-جیالتسن، باویر، کوپه، لروکس و ویالت از “فرانسه”

۱۵ می ۱۹۵۵

۶

چو اُیو

 نپال/تبت

۸۲۰۱

تیچی و ژاکلر از “اتریش” و پاسانگ  داوالاما از “نپال”

۱۹ اکتبر ۱۹۵۴

۷

دائولاگیری

نپال

۸۱۶۷

شلبرت، فورر، دیمبرگر و دینر از “سوئیس” و نایما دورجی  و ناوانگ دورجی از “نپال”

۱۳ می ۱۹۶۰

۸

ماناسلو

نپال

۸۱۶۳

ایمامیشی، کیتو و هیجیتا از “ژاپن” و نوربو از “نپال”

۹ می ۱۹۵۶

۹

نانگاپاربات

پاکستان

۸۱۲۶

هرمن باهل از “اتریش”

۳ جولای ۱۹۵۳

۱۰

آناپورنا

نپال

۸۰۹۱

هرزاگ و لاچنال از “فرانسه”

۳ ژوئن ۱۹۵۰

۱۱

گاشربروم یک

پاکستان/چین

۸۰۸۰

شووینگ و کافمن

۴ جولای ۱۹۵۸

۱۲

برودپیک

پاکستان/چین

۸۰۴۷

اشماک، وینتراستلر، دیمبرگر و باهل از “اتریش”

۹ ژوئن ۱۹۵۷

۱۳

گاشربروم دو

پاکستان/چین

۸۰۳۵

موراوک، لارچ و ویلنپارت از اتریش

۷ جولای ۱۹۵۶

۱۴

شیشا پانگما

تبت

۸۰۱۳

سو چینگ و یک تیم ۹ نفره ی چینی

۲ می ۱۹۶۴

* در سال ۱۹۹۵ ارتفاع قله ی اورست ۸۸۴۸ متر منظور شده بود و در نوامبر ۱۹۹۹ تجدید نظر گردید و ۸۸۵۰ متر اعلام شد.

مترجم : عرفان فکری

نویسنده ی بخش اول: Alex Ion

گردآورنده ی بخش دوم: موسسه ی Pearson Education

منابع:

 http://www.infoplease.com/ipa/A0777280.html

http://www.greenpacks.org/2008/09/30/worlds-14-highest-mountain-peaks-in-the-world/

قله علم‌ کوه ، آلپ ایران

 

علم‌کوه نام کوهی با ارتفاع قله ۴۸۵۰ متر است که در منطقه تخت سلیمان، استان مازندران واقع شده‌است. قله علم کوه پس از قله دماوند دومین قله بلند ایران به شمار می‌رود. بیشتر شهرت این قله به خاطر دیواره‌ایست که در دامنه شمالی آن واقع است و دارای فنی‌ترین و سخت‌ترین مسیرهای سنگنوردی و دیواره‌نوردی در ایران است. این دیواره ارتفاع تقریبا ۵۵۰ متر و از گرانیت تشکیل شده است. اگر جایی ارتفاع ۸۰۰ متر برای این دیواره ذکر شده، اشتباه نیست چرا که یخچال علم چال به ارتفاع تقریبی – میانگین ۴۰۵۰ متر در پای این دیواره با شیب نسبتا تندی به آن رسیده ‌است. و ارتفاع تقریبی ۸۰۰ متر که بعضا در منابع ذکر شده با احتساب این قسمت می‌باشد.

 موقعیت جغرافیایی
رودبارک و کلاردشت نزدیکترین شهرها به این منطقه در استان مازندران هستند. پراچان و طالقان نزدیکترین شهرها به این منطقه در استان تهران هستند. از جبهه شمالی این کوه مشرف به کلاردشت و در جبهه جنوبی نیز این کوه مشرف به طالقان است.

مسيرهاي صعود:
منطقه تخت سلیمان ( علم کوه ) واقع در مرکز سلسله جبال البرز و رشته کوه های تخت سلیمان قرار گرفته و قسمت بزرگی از آن تحت عنوان البرز غربی محسوب می گردد این ناحیه بزرگ کوهستانی با داشتن حدود تقریبی ۲۰۰ قله بالای ۴۰۰۰ متر از شمال به سواحل دریای مازندران و از غرب به دره رودخاه کرج چالوس از شرق به منطقه الموت و سه هزار و از جنوب به منطقه طالقان محدود می گردد. یخچال‌ها، برفچال‌ها و دیواره‌های این منطقه از جلمه مشهورترین ارتفاعات ایران و آشنا برای کوهنوردان خارجی است. این منطقه از شمال به شهرهای چالوس، سلمانشهر، تنکابن و مناطق جنگلی، از جناح شرقی محاط به دره رودخانه چالوس و از جناح غربی محدود به دره بزرگ سه هزار و بالاخره از جنوب و جنوب غربی به دره‌های طالقان و الموت منتهی می‌گردد.

مسیر صعود:
برای صعود به قله اصلی علم کوه مناسبترین وساده ترین مسیر از طریق مرزن آباد به کلاردشت بخش حسن کیف و آبادی رودبارک می باشد از رودبارک رو به جنوب با وسیله نقلیه کمک دار می توان تا ونداربن و از این نقطه به تنگ گلو و حصار چال می توان رسید از ابتدای تنگ گلو تا مرکز حصار چال بطور متوسط به ۳ ساعت زمان نیاز است و از حصار چال از یال شرقی موسوم به مرجیکش می توان بین ۴ تا ۵ ساعت به قله علم کوه صعود کرد .مسیر صعود دوم مسیر سرچال به علم چال واز مسیر سیاه سنگها می باشد.
در جاده چالوس پس از مرزن آباد به جاده‌ای وارد می‌شویم که ما را به بخش حسن کیف و سپس به آبادی بزرگ رودبارک می‌رساند. در صورت وجود زمان کافی بسیار مناسب خواهد بود که در این نقطه شبی را در هتل فدراسیون کوهنوردی در انتهای جاده آسفالته رودبارک به سوی شیلات و ونداربن سپری کرده، ضمن آن با برخی از بهترین راهنمایان محلی در مورد تاریخچه صعودهای انجام شده به علم کوه صحبت کرده و پیرامون شکل صعود روز بعدمان اطلاعات خوبی به دست آوریم. سپس می‌توان صبح زود توسط وسیله نقلیه و یا پیاده به نقطه ییلاقی کوچکی به نام ونداربن واقع در جناح شمالی قله نوک تیز پسند کوه رفت.
از اینجا مسیر به دو قسمت تقسیم می‌شود:
مسیر دره بریر به سرچال و علم چال و صعود سیاه سنگ‌ها و قله که مسیری توام با شیب تند و لزوم آشنایی بیشتر یا فن کوهنوردی است و مسیر دره حصال چال که راهی بسیار مناسب و بدون مشکل برای کوه پیمایان مبتدی تر به شمار می‌رود.
این مسیر که راهی ساده و سهل الوصول می‌باشد، پس از ونداربن با عبور از پلی بر روی رودخانه حصار چال به سمت چپ آن رفته، ضمن ادامه این مسیر در میان تپه ماهورها و در امتداد آن گاهی در فاصله‌ای نسبتاً دور و زمانی نزدیک به رودخانه اصلی به گوسفند سرای بزرگ خرمدشت در زیر قلل کلاچنبد و چالون می‌رسیم. اینجا نقطه‌ای سرسبز، با شکوه و دوست داشتنی است که هوای پاک و آفتابی و وجود چند برفچال کوچک بدان منظره‌ای پرجاذبه بخشیده است. استراحت کوتاهی کرده، می‌رویم تا از تنگه گلو عبور کنیم. اینجا دره‌ای کوچک و صخره‌ای است که روی آن را دره‌ای کوچک و صخره‌ای است که روی آن را برفچال بزرگی پوشانده و رودخانه از زیر آن جاری است پس از تنگه گلو به سمت رات رودخانه تغییر جهت داده از راه مالر و مشخصی وارد فضای وسیع حصارچال در زیر قله زرد گل می‌شویم. حصار چال بهشتی فراموش نشدنی و مرتفع از ارتفاع ۴۰۰۰ متری است. جا به جای آن را یخچال‌ها و برکه‌های اب و چشمه‌ها و جویبارها احاطه کرده است. مناظر اطراف دیدنی هستند. قلل سیاه سنگ، کلاچبند و خط الراس‌های آبیدر و دیوچال بسیار باشکوه به نظر می‌رسند. مجددا از این قله بر روی راه از قبل صعود شده بازگشته و پس از فرود کوتاهی به گردنه حد فاصل مرجیکش و علم رسیده از شیب تند سنگلاخی آن به سوی علم کوه می‌رویم. پس از ساعتی بر قله سنگی ۴۸۵۰ متری سنگی علم کوه می‌رسیم.
توصیف مناظر اطراف ناممکن به نظر می‌رسند، از همه زیباتر منظره دوبرج دماوند و آزادکوه در شرق است. تمامی‌‌قلل تخت سلیمان، سیالان، شاه البرز، کرما کوه، گردونکوه، تخت سلیمان و هفت خوان‌ها به وضوح دیده می‌شوند. استراحتی و دیداری و سپس بازگشت از مسیر صعود شده پایان بخش دیدار ماست.
از جمله یکی از بهترین زمانهای صعود به علم کوه باید از نیمه دوم تیر ماه هر سال نام برد که طبیعت منطقه حال و هوایی دیدنی و وصف ناشدنی دارد.

  • جی پی اس (GPS) مسیرهای صعود علم کوه را می توانید از اینجا دانلود کنید.

آب و هوا :
پائیز و زمستان علم کوه مواجه با برف بسیار سنگین و طوفان و بوران و ریزش متوالی بهمن های سنگین همراه است بهار هر سال نیز این وضعیت ادامه دارد و در تابستان هوا معتدل تر می باشد با د غالب از جناح غربی و از منطقه سه هزار بر ناحیه می وزد و آب مصرفی در سرچشمه های متعدد آن بوفور یافت می گردد منطقه علم کوه چون سبلان دارای یخچال های بزرگ دائمی است که از هر سوی آنرا در بر گرفته اند.

پیش بینی آب هوا قله علم کوه در ارتفاعات مختلف توسط mountain-forecast

در ارتفاع  ۲۰۰۰ متر / ۳۰۰۰ متر ۴۰۰۰ متر / ۴۸۵۰ متر

دیواره علم‌کوه
در جبههٔ شمالی این قله، دیواره‌ای به طول ۶۵۰ متر وجود دارد که یکی از زیباترین و مشکل‌ترین دیواره‌های دنیا به شمار می‌رود. منطقهٔ علم کوه دارای ۴۷ قلّهٔ بالای ۴۰۰۰متر است که به «آلپ ایران» نیز معروف است.

جبههٔ شمال-شمال شرقی قلهٔ علم کوه از یک دیوارهٔ تقریبا ۵۵۰متری گرانیتی تشکیل شده. اگر جایی ارتفاع ۸۰۰ متر برای این دیواره ذکر شده، اشتباه نیست چرا که یخچال علم چال به ارتفاع تقریبی – میانگین ۴۰۵۰ متر در پای این دیواره با شیب نسبتاً تندی به آن رسیده‌است. و ارتفاع تقریبی ۸۰۰ متر که بعضاً در منابع ذکر شده با احتساب این قسمت می‌باشد.

جنس این دیواره از نوع گرانیت متخلخل و به رنگ حنایی روشن است. از دیر باز قلهٔ علم کوه و دیوارهٔ آن مورد توجه کوهنوردان بوده‌است. نه تنها کوهنوردان ایرانی، بلکه کوهنوردان آلمانی، فرانسوی، انگلیسی، ایتالیایی و… نیز بر روی مسیرهای متعدد این دیواره صعود انجام داده‌اند. مسیر گردهٔ آلمان‌ها-فرانسوی‌ها از اولین مسیرهای گشوده شده روی گرده این دیواره می‌باشد.

از مسیرهای روی دیوارهٔ اصلی می‌توان به مسیرهای زیر اشاره کرد:

هاری روست فرانسوی‌ها ۴۸ لهستانی‌ها ۵۰ لهستانی‌ها ۵۲ لهستانی‌ها همدانی‌ها آرش کرمانشاهی‌ها ایتالیایی‌ها قزوینی‌ها تبریزی‌ها کرجی‌ها اراکی‌ها.
پرافتخارترین صعودها:
سال‌های ۱۳۶۰ تا ۱۳۷۰ را می‌توان اوج تحول دیواره نوردی ایران نامید. در این سال‌ها بود که بزرگانی چون زنده یاد حسین طالبی مقدمو دیگر کوهنوردان همدانی توانستند
منبع : كوهنوردان زرتشتي

کوه مون بلان

 

گروه کوهنوردی پرواز

 

مون بلان بلندترین رشته کوه آلپ است که در مرز کشورهای فرانسه و ایتالیا جای گرفته‌است. بلندترین قله این رشته کوه ۴۸۰۸ متر ارتفاع دارد. «مون بلان» واژه‌ای فرانسوی و به معنای «کوه سپید» است. در ایتالیا به آن «مونته بیانکو» می‌گویند و به همان معنی است.
اگرچه بالاترین نقطه این کوه در توافق‌های رسمی بین فرانسه و ایتالیا نقطه مرزی شمارده می‌شود اما اغلب نقشه‌های فرانسوی و ایتالیایی جای این قله را در محدوده کشور خود رسم می‌کنند.

 

رشته كوه دنا ، بهشت كوهنوردان ایران

 

رشته کوه دنا، بلندترین کوه و بزرگترین چین خوردگی رشته کوه بزرگ زاگرس محسوب شده و دارای خطالراسی به طول تقریبا ۹۰ کیلومتر است و بین سه استان کهگیلویه و بویراحمد، اصفهان و فارس واقع شده است.

این رشته کوه زیبا دارای ۴۹ قله بالای ۴۰۰۰ متر میباشد. دنا با بزرگترین مجموعه قله های ۴۰۰۰ متر در ایران همچون گوهری بی همتا در میان رشته کوههای ایران می درخشد. در مورد دنا يه اشتباه عاميانه وجود داره، دنا يه قله نيست بلکه يه رشته کوه است.

دنا از شمال غربی تا جنوب شرقی کشیده شده است که به سه رشته اصلی و یک رشته فرعی عمودی توسط سه گردنه، بیژن، مورگل غربی و پوتک تقسیم میگردد.

رشته مرکزی دنا:

از گردنه بیژن به ارتفاع ۳۲۰۰ متر تا گردنه مورگل غربی به ارتفاع ۴۱۰۰ متر ادامه دارد و دارای ۱۸ قله بالای۴۰۰۰ متر است، بلندترین قله رشته دنا و همچنین رشته بزرگ زاگرس قله قاش مستان یا بیژن ۳ است. قلل دیگر این رشته از گردنه بیژن به ترتیب عبارتند از: بَرد آتش، سی چان ۱ ، ۲ و ۳ ، حوض دال، کرَ سُمی شرقی، کَر سُمی غربی، تنگه  راه (حرا)، بیژن ۱ (ماش)، کپیری، بیژن ۲ (برج آسمانی)، قِزِل قُله، هِرم، کیخسرو، بن رو، بیژن ۳ (قاش مستان) ، قبله، مورگل، مورگل غربی (پازنک) ، مورگل شمالی

در جناح مركزي دنا ، قله مورگل نيز از محور روستاي كرمي در كنار جاده ياسوج ، ميمند مي‌توان در مسير رودخانه كره تا نومون اول رسيد و از مسير تنگ زولدون از ديواره زير قله صعود كرد و ابتداء به قله کل گردل رسيد و سپس به سمت شرق و از روي خط الرأس‌ اصلي حركت نمود و به قله مورگل (دومين قله دنا) به ارتفاع ۴۴۲۵ متر رسيد. از ديگر قله‌هايي كه در جبهة مركزي قرار دارند و از جنوب و از مبدأ سي‌سخت مي‌توان به آنها صعود كرد سي‌چاني و برد آتش هستند كه از دو مسير گردنه بيژن و دره‌سي چاني قابل دسترسي اند كه در مدت يك روز مي توان به آنها صعود كرد.

رشته شمال غربی دنا:

این  رشته را اصطلاحاً جناح غربی گفته میشود، از گردنه مورگل غربی و قل های کاسه خفر شروع و به قله کل قَدویس ختم میگردد که دارای ۲۱ قله بالاتر از ۴۰۰۰ متر است.

قله های آن به ترتیب از گردنه پوتک عبارتند از:

قلل کاسه خفر شامل: کل گردل، تل گردل و لوکوره

قلل کاسه پوتک شامل: پوتک، ایستگاه، قلات بزی و آب سپاه و فردای قیامت

قلل کاسه خرسان شامل: خرسان شرقی، خرسان غربی، کل فرهاد، کل چال ولی

قلل سه قپه شمالی شامل: کل شیدا، کل بلبل و کل قدویس

کل پازنی، کل شور و چات سوز

این منطقله بکر ترین و دور از دسترس ترین قلل دنا را در خود جای داده است. و تنها چند مسیر محدود برای رسیدن به ارتفاعات این بخش وجود دارد که بیشتر آنها نیز در زمستان غیر قابل استفاده هستند.در مورد صعود زمستانی برخی از قلل بخش غربی اطلاع دقیقی در دست نیست. اما به احتمال بسیار قوی برخی از قلل این بخش از جمله “قلات بزی” “خرسان شرقی ” “خرسان غربی” و”چال وهلی” در زمستان صعود نشده اند.

رشته فرعی شمال دنا:

این رشته کمتر شناخته شده و کمتر مورد صعود قرار گرفته است، دارای ۴ قله بالای ۴۰۰۰ متر است که به نام اهرام لوُکوره نیز خوانده شده اند. قله های این مسیر به ترتیب از روستای خفر عبارتند از: حوض دال شمالی، آب اسپید، کل اُواَرزنی و کَل اَسد به گردنه پوتک ختم میگردد.

رشته جنوب شرقی:

این  رشته را اصطلاحاً جناح شرقی گفته میشود، از گردنه بیژن و قله برف کرمو (۴۱۱۱ متر) آغاز شده و تا قله پازن پیر به ارتفاع ۴۲۸۰ متر ادامه دارد و دارای ۹ قله بالای ۴۰۰۰ متر به نامهای: برف کِرمو، نمک، کل خرمن، نول شمالی، نول جنوبی، قاش سرخ، تاپو، رمُبسه و پازن پیر است.

براي صعود به پازن پير كه بلندترين قله جناح شرقي دناست مي‌توان از مسير تنگ كبوتري در جادة‌ ياسوج ـ‌دهستان كاكان نيز گذشت و از مجراي تنگ خرسي از جناح شرقي قله صعود كرد و به قله رسيد. البته مسير اصلي و عمومي صعود به اين قله از مبدأ چشمه آب نهر واقع در جاده ياسوج به كاكان مي باشد.که ابتدا از کوههای چال کلاغ و سپس از گردنه خطير سوخته می گذريم و سپس به منطقه گاودانه در پايه اصلی صعود به کوه دنا می رسيم.

بیژن ۳ یا قاش مستان، بلندترین قله دنا به ارتفاع ۴۴۵۰ متر

بهترین و نزدیکترین راه صعود این بلندترین قله، که پس از حوض دال بیشترین آمار نفرات صعودکننده را داراست، روستای خفر از جبهه شمالی میباشد.

وجه تسمیه نام بیژن ۳ ، افسانه معروف شاهنامه فردوسی است و معنی نام قاش مستان برگرفته از فرهنگ غنی عشایر ترک می باشد. بسیار جالب است که با توجه به وجود شکاف و قاش انتهای قله نامگذاری شده است (قاش یا قاچ به معنی شکاف و چاک است) و گویند که بز و کل های منطقه در فصل جفتگیری و مست شدن به این شکاف می آیند و به همین روی این قله قاش مستان نام گرفته است.

سابقه اولین صعو این قله به سال ۱۳۳۳ توسط پیشکسوت کوهنوردی ایران آقای جلیل کتیبه ای برمیگردد، که شرح آن در مجله کوه آمده است.

راهنمای صعود قله بیژن ۳ یا قاش مستان:

از روستای خفر در جهت غربی با عبور از بین باغ های زیبای سیب به ابتدای راه تنگ هال غریبون (کوه دژ) میرسیم. در کنار و جهت خلاف کانال آب باغ ها در جهت غرب با ۳ ساعت کوهپیمایی به جان پناه فلزی میرسیم. (با توجه به پیدا نبودن جان پناه در مسیر حتما باید با راهنما و اطلاعات کافی مسیر را پیمود.) البته از تنگ آبشار خفر نیز از بین باغ ها مسیری به جان پناه وجود دارد که راه آن از مسیر تنگ هال غریبون دورتر است ولی با صفا و پر آب تر است.

از جان پناه تا قله در جهت شمالی راه از تنگ قاش مستان میگذرد، از جبهه شمالی که صعود را آغاز کنیم تنگه ای با شیب تند و بسیار بزرگ، در پیش رو داریم که یال سمت راست به مورگل شمالی و یال سمت چپ تنگه به قله قبله و نهایتاً به قاش مستان ختم می شود. راه های فرعی دیگر در تنگه وجود ندارد و نهایتاً در جنوب غربی و بلندترین نقطه به گردنه مورگل ختم میگردد. از جانپناه تا گردنه مورگل حد متوسط (البته بستگی به مقدار و نوع برف در برفچال قاش مستان میباشد) ۷ ساعت و از گردنه تا قله یک ساعت زمان نیاز دارد.

مسیر دیگر صعود قله قاش مستان در دنباله صعود رشته و قله بن رو می باشد، می توان از مسیر کوهپیمایی روی گردنه بن رو با صرف ۳۰ دقیقه زمان  به گردنه مورگل رسید و از آنجا به قله قاش مستان دست یافت.

راه دیگر که فنی میباشد و کمتر مورد استفاده قرار میگیرد، راه صعود جنوبی از روی گردنه بن رو درست زیر قله قاش مستان است ک هحدود ۱۵ متر در انتهای صخره های مسیر احتیاج به حمایت با طناب دارد، و از روی گردنه طی ۳۰ دقیقه به قله میرسیم.

غار و چشمه و رودخانه هاي رشته كوه دنا :

كوه دنا سه غار دنگزلو، نول، غار يخ و چشمه‌هاي زيادي دارد كه از جمله‌ي آن‌ها به چشمه‌ي ميشي، شرنيك و اسپيد به‌عنوان مهم‌ترين چشمه‌هاي آن مي‌توان اشاره كرد. از میان رودخانه‌هایی که از این قله سرچشمه می‌گیرند می‌توان از ریگان، ماربر، میریان، کوه گل، سریس، تیزاب و دزکرد نام برد.

حيات وحش رشته كوه دنا:

حيات وحش اين منطقه نيز در گذشته غني بوده و تنوع وحوش در كليه‌ي مناطق دنا كاملا مشهود بوده است.

خرس‌هاي قهوه أي بزرگ ، كبك دري ، عقاب ، كركس ، هما ، پلنگ ، گرگ ، گربه وحشي به ويژه گونه سياه گوش ، سمور ، راسو ، سنجاب ايراني ، شاهين ، بحري ، كبك ، ، سنگ چشم ، كمركوهي ، چكاوك ( انواع كيسه دهان ) ، بز و پازن از گونه‌های مختلف جانوران دنا هستند. كل ، قوچ و ميش نيز در منطقه حفاظت شده دنا در حال ازدياد نسل هستند.

از جمله‌ي درختان جنگلي اين منطقه:

بلوط، ارزن، بادام وحشي، گلابي وحشي، بيد و پوشش علفي و بوته‌يي شامل گون، علف پشمكي، جو وحشي، پياز كوهي و ريحان كوهي.

خصوصیات جغرافیایی:

شهرستان دنا در ۳۵ کیلومتری شمال غربی یاسوج به مرکزیت شهر سی سخت به ارتفاع ۲۲۰۰ متر از سطح دریا قرار دارد، این شهرستان ۶۳ آبادي دارد كه ۵۱ آبادي در قسمت جنوبي و ۱۲ آبادي در قسمت شمالي آن واقع شده‌اند.
موقعيت جغرافيايي : دنا در بخش شرقي استان كهكيلويه و بويراحمد در جهت شمال غربي ـ جنوب شرقي آن قرار دارد كه از ۳۰ درجه و ۵۲ دقيقه تا ۳۱ درجه و ۱۵ دقيقه عرض شمالي و از ۵۱ درجه و ۹ ثانيه تا ۵۱ درجه و ۳۶ دقيقه طول شرقي امتداد يافته است.

 طول خط رأس هوايي آن ۸۰ كيلومتر است كه قله با ارتفاع بيشتر از ۴ چهار هزار متر از سطح دريا آن را شكل داده اند. اختلاف ارتفاع پايين‌ترين نقطه‌هاي كوه پايه تا قله‌ها گاه تا ۳۰۰۰ متر مي‌رسد. جبهة جنوبي دنا ، ديواره أي و كوه پايه‌هاي آن پوشيده از جنگل‌هاي بلوط است ( سمت شرقي و شمال شرقي استان كهكيلويه و بويراحمد) و جبهة شمالي آن ، خشك و نيمه خشك است ( جنوب استان اصفهان و شمال غربي استان فارس) براي سهولت مطالعه ، در طرح پژوهش و شناسايي منطقه دنا ، كه توسط محققان N.G.O . كانون پژوهش و شناسايي زاگرس ( كانون سبز فارس ) و به مدت پنج سال انجام شد كوه دنا براساس وضعيت توپوگرافي منطقه وسهولت مبادي صعود به قلل آن به ۴ قسمت تقسيم شده كه از جبهة شمال غربي شروع مي‌گردد.

اطلاعات بیشتر: شهر سی سخت مرکز شهرستان دنا از استان کهگیلویه و بویراحمد است که در فاصله ۳۵ کیلومتری از یاسوج مرکز این استان قرار دارد. برای رفتن به یاسوج می توان از استان خوزستان از راه بهبهان و از استان فارس از راه شیراز و یا اقلید و از استان چهار محال و بختیاری از راه لردگان و از استان اصفهان از راه سمیرم استفاده کرد.
در چند سال گذشته به‌دليل افزايش جمعيت، سلاح‌هاي غيرمجاز، توسعه‌ي راه‌ها و شكار و صيد بي‌رويه، جمعيت وحش در اين منطقه تا حد زيادي كاهش يافته است.

كوه‌هاي بلند زيباترين، تماشايي‌ترين و باهيبت‌ترين تجلي دستگاه آفرينش به‌شمار مي‌روند؛ كوه دنا و شهرستان دنا به‌دليل ارزش‌هاي متعدد، كوهستاني بودن و وجود عشاير زياد در دامنه‌هاي آن، اهميت ويژه‌اي براي مردم استان و كشور دارد. «سي سخت» در دامنه های دنا در ۳۶ كيلومتري مركز استان مانند نگيني سبز بر دامنه‌ي این رشته كوه است كه آب و هواي بسيار مطبوع و معتدل كوهستاني دارد و در ميان كوه‌هاي سر به فلك كشيده، چشمه‌ها، آبشارها، باغ‌هاي انگور و گردو و سيب دارد.

منطقه حفاظت شده دنا یکی از غنی ترین منابع گیاهان داروئی و غیر داروئی کشور است و منطقه کهگیلویه و دامنه های زیبای دنا سرشار از جاذبه های طبیعی است. هم‌چنين انگور، سيب، گردو و عسل از سوغاتي‌هاي اصلي اين شهرستان به‌شمار مي‌آيند.

شهر باستاني دينار:

شهر باستاني دينار از آثار به‌جا مانده از دوره‌ي ساساني در اين شهرستان است؛ اين شهر باستاني منطقه‌اي بسيار وسيع در زير ديواره‌ي جنوب غربي در بويراحمد سفلي است كه اكنون به‌شكل مخروبه درآمده است و اهالي روستاهاي اطراف آن از ساروج‌ها و سنگ‌هاي آن براي ساختمان استفاده مي‌كنند. از نظر تنوع زيستي، اين شهرستان در نوع خود در كشور و حتا در جهان بي‌نظير است كه از تعداد تيره‌هاي شناسايي‌شده در اين شهرستان حدود ۹۰ تيره از ۱۵۰ تيره گياهي كشور ۳۶۰ تيره گياهي جهان هستند؛ اين در حالي است كه كوه دنا به تنهايي حدود ۶۰ درصد تيره‌هاي گياهي كشور و ۲۵ درصد تعداد گل تيره‌هاي گياهي جهان را دارد.

مختصات جغرافیائی برخی نقاط دنا

(این نقاط با GPS اندازه گرفته شده که در ارتفاع سنجی در صدی خطا بر اثر تغئیرات دما و فشار هوا وجود دارد ولی از ارتفاع سنجهای بارومتریک قدیمی بسیار دقیقتر است)

ردیف نام قله N E ارتفاع به متر
۱ قاش مستان ۳۰۹ ، ۵۷ ، ۳۰ ۱۰ ، ۲۶ ، ۵۱ ۴۴۴۰
۲ مورگل ۴۵ ، ۵۷ ، ۳۰ ۲۹ ، ۲۵ ، ۵۱ ۴۴۳۷
۳ حوض دال ۳۲ ، ۵۴ ، ۳۰  ۴۸ ، ۲۸ ، ۵۱ ۴۳۵۰
۴ برج آسمانی ۴۷ ،۵۶ ، ۳۰ ۱۱ ، ۲۵ ، ۵۱ ۴۳۴۰
۵ قله قدویس ۱۴۹ ،۰۳ ، ۳۱ ۸۱۰ ، ۲۰ ، ۵۱ ۴۳۳۰
۶ کرسمی شرقی ۲۵ ، ۵۵ ، ۳۰ ۰ ، ۲۹ ، ۵۱ ۴۳۲۱
۷ تنگه راه ۲۲ ، ۵۵ ، ۳۰ ۴۱ ، ۲۸ ،۵۱ ۴۳۱۳
۸ پازن پیر ۳۱۰ ، ۴۷ ، ۳۰ ۹۶ ، ۳۸ ، ۵۱ ۴۲۸۸
۹ کل خرمن ۳۴۸ ، ۵۰ ، ۳۰ ۱۲ ، ۳۵ ، ۵۱ ۴۲۳۸
۱۰ کپیری ۵۹ ، ۵۵ ، ۳۰ ۱۳ ، ۲۷ ،۵۱ ۴۲۳۰
۱۱ گردنه مورگل ۱۲۷ ، ۵۷ ، ۳۰ ۵۱۳ ، ۲۵ ، ۵۱ ۴۲۰۶
۱۲ رمبسه ۴۲۹ ، ۴۷ ، ۳۰ ۴۸۲ ، ۳۸ ، ۵۱ ۴۱۶۶
۱۳ کرسمی غربی ۳۷ ، ۵۶ ،۳۰ ۳۹ ، ۲۶ ، ۵۱ ۴۱۶۰
۱۴ برف کرمو ۸۷۸ ، ۵۱ ، ۳۰ ۲۴ ، ۳۳ ، ۵۱ ۴۱۴۹
۱۵ نول شمالی ۳۵۹ ، ۴۹ ، ۳۰ ۷۸۴ ، ۳۶ ، ۵۱ ۴۱۳۴
۱۶ نول جنوبی ۴۳۷ ، ۴۸ ، ۳۰ ۴۸۱ ، ۳۶ ، ۵۱ ۴۰۹۱
۱۷ تاپو ۱۶۱ ، ۴۸ ، ۳۰ ۸۱۴ ، ۳۷ ،۵۱ ۴۰۶۸
۱۸ نمک ۹۵۵ ، ۵۰ ، ۳۰ ۳۰۱ ، ۳۴ ، ۵۱ ۴۰۵۹
۱۹ قاش سرخ ۴۳۷ ، ۴۸ ، ۳۰ ۸۴۴ ، ۳۶ ، ۵۱ ۴۰۲۵
۲۰ آبشار توف شاه ۲۹ ، ۵۷ ، ۳۰ ۲۵ ، ۲۵ ، ۵۱ ۳۹۴۴
۲۱ گردنه سی چانی ۲۶ ، ۵۳ ، ۳۰ ۴۶ ، ۲۹ ، ۵۱ ۳۷۸۵
۲۲ چشمه توف شاه ۱۷ ، ۵۷ ، ۳۰ ۱۵ ، ۲۵ ، ۵۱ ۳۴۳۸
۲۳ گردنه بیژن ۶۸۴ ، ۵۲ ، ۳۰ ۴۴۶ ، ۳۱ ، ۵۱ ۳۲۰۸
۲۴ رگ شاه ۰ ، ۵۷ ، ۳۰ ۰۲ ، ۲۵ ، ۵۱ ۲۸۱۷
۲۵ منطقه بن رو (باوی) ۱۴ ، ۵۶ ، ۳۰ ۱۵ ، ۲۵ ،۵۲ ۲۸۱۶
۲۶ چشمه میشی ۳۳۶ ، ۵۲ ، ۳۰ ۳۲۷ ، ۳۰ ، ۵۱ ۲۶۳۹
۲۷ روستای سیور ۱۱۱ ، ۰۶ ، ۳۱ ۱۲۴ ، ۲۵ ، ۵۱ ۲۱۰۶

منبع : سايت گروه كوهنوردي ردپا – شیراز , کتاب “راه های صعود به قلل دنا”

كوهنوردان زرتشتي

کوه های ایران

 

کوه ها که از چهار قوس اصلی شمالی، زاگرس، خاوری، مرکزی تشکیل یافته اند، ایران را به سرزمینی کوهستانی که ارتفاع بسیاری از قلل آن از ۳۵۰۰ متر بیشتر است، مبدل ساخته اند.

فواصل میان قوس های بالا را دره های مرتفع و دشت ها و شوره زارها، شن زارها و دریاچه های شور بسیاری چون دشت کویر، کویر لوت، دریای نمک، هامون، جازموریان، باتلاق گاوخونی، کویر سیاه کوه، کویر در انجیر، کویر نمک سیرجان، و میدان گل و غیره پوشانیده اند که حداقل ارتفاع آنها از ۳۵۰ متر متجاوز است. کوه های البرز مهد زیبایی های شمال بوده و بسیاری از شهر و روستاهای سرسبز و خرم کشور را در دامان خود جای داده است.

کوهستان زاگرس که از جمله باشکوه ترین و عظیم ترین رشته کوه های جهان است، سرچشمه بزرگترین رودهای ایران بوده و بیش از نیمی از شهرها و اماکن مسکونی کشور را در خود پناه داده و بسیاری از مناطق آن با زیباترین نواحی جهان برابری می کند.

رشته کوه های مرکزی نیز که چون سدی در برابر دشت ها و کویرهای مرکزی قد برافراشته است پناهندگان خویش را از گزند گرمای طاقت فرسای تابستان و سرمای جانگداز زمستان دشت های مرکزی در امان داشته و خوان پربرکت خود را گاه تا درون دشت های داخلی گسترده اند.

آنچه از آن می توان به عنوان کوهشناسی ایران نام برد ۸ قسمت به شرح ذیل است که عبارتند از:

رشته کوه های البرز
رشته کوه های زاگرس
کوه های ممتد مرکزی
کوه های خراسان
کوه های کرمان
کوه های نوار مرزی آذربیایجان غربی
کوه های کردستان و لرستان
قلل منفرد

و تعدادی شاخه های کوچک فرعی که دیگر نمی توان آن را در جایگاه جداگانه ای مورد بررسی قرار داد، می توان بیانگر تقسیم بندی کوه های ایران قرار داد. به طور تقریب می توان گفت ایران، دارای حدود ۱۵۰۰۰ قله بالای ۳۰۰۰ متر می باید باشد که در ۸ قسمت فوق الذکر پراکنده گردیده اند، که عمده ترین مکان های تمرکز آن را باید در البرز و زاگرس دانست. که در آغاز این مقوله و در ابتدا به بحث و بررسی پیرامون ساختار رشته کوه های البرز خواهیم پرداخت.

 

۱٫ رشته کوه های البرز :
از حوالی جنوب شهرستان آستارا آغاز و با قوس بلندی سراسر کرانه دریای مازندران را درنوردیده تا نزدیک شهرستان آزادشهر به پیش می روند.

این رشته کوه ها به عرضی تقریباً ۱۰۰ تا ۱۵۰ کیلومتر از ساختارهای بسیار فشرده برخوردارند که این ویژگی بیشتر از ناحیه ی مرکزی به چشم می خورد و در سایر مناطق از گستردگی های بیشتری برخوردار است. در این رشته کوه ها که در آن قله دماوند بام ایران با ارتفاعی معادل ۵۶۱۹ متر قرار دارد، دارای ارتفاعات کوتاه و بلند فراوانی است که پس از دماوند می توان از نام هایی چون شاهوار، مزدا، دوبرار، آزادکوه، دوخواهرون، علم کوه و شاه البرز و سیالان نام برد. ساختار البرز از ۵ قسمت به شرح ذیل تشکیل می گردد که از شرق به غرب عبارتند از:
الف: البرز شرقی
ب: رشته فیروز کوه
ج: البرز مرکزی
د: البرز غربی
ه: کوه های گیلان
که در ذیل به اختصار به معرفی قلل مهم هر بخش و جدا سازنده های آن از سایر ارتفاعات اشاره خواهیم کرد:

الف: البرز شرقی:
البرز شرقی ناحیه بسیار بزرگ و وسیعی را پوشش داده است در سراسر نواحی جنوبی آن که عموماً آب و هوای بیابان گرم سیر بر آن حاکم است؛ شهرهای شاهرود، سمنان، دامغان و گرمسار قرار دارند و این کوه ها به سوی شمال امتداد یافته به جنگل های حد فاصل شهرهای علی آباد کتول تا بابل قسمت می گردند. بخش بزرگ کوهستان البرز شرقی از دو قسمت مهم ارتفاعات برخوردارند؛ قسمت اصلی و مرتفع آن در شمال شهرستان شاهروود با قلل شاهوار ۴۰۰۰ متری و شاه کوه ۳۸۵۰ متری و قلل چالویی، کهکشان و یزدگی و در قسمت غربی این رشته کوه ها قلل نیزوا ۳۸۵۰ متری و نرو و قلل قدمگاه، سائو و لعای جای دارند؛ که حدفاصل این دو قسمت به خصوص در شمال دامغان رشته کوه های کم ارتفاع برن مو را پوشش داده است.

 

ب: رشته فیروز کوه:
رشته کوه های موسوم به فیروز کوه به صورت نواری عمودی شکل و فشرده از شمال حدفاصل در شهرستان بابل تا آمل و از جنوب حد فاصل در شهر فیروز کوه و دماوند قرار دارند. دره عمیق، رودخانه هراز سراسر جناح غربی این کوهستان را از البرز مرکزی جدا می سازد و در شرق این ناحیه نیز رودخانه های تالارد، حبله رود به جداسازی این قسمت از کوهستان عظیم البرز شرقی کمک نموده اند.
کوه های جنوبی فیروز کوه غالباً حالت کوهستان و فاقد درخت و بالعکس هر چه به نواحی شمالی نزدیک تر می شویم جنگل و درخت زار پوشش غالب این نواحی را شامل می گردند. از جمله مهمترین قلل این منطقه می بایست از قلل بسیار مشهودی چون دوبرار ۴۲۵۰ متر و زرین کوه ۳۸۵۰ متر و میشینه گرگ ۴۰۵۰ متر و قلل بوم، امنیه، هلزم، پاشوره و سواد کوه را نام برد.

 

ج: البرز مرکزی:
از فشرده ترین ناحیه کوهستان البرز از حیث کثرت ارتفاعات می بایست نام برد، این ناحیه کوهستانی مرتفع که رودخانه هراز آن را از سمت شرق و دره رودخانه کرج و چالوس آن را از غرب جدا می سازد در حد فاصل شهرهای آمل و چالوس در کناره دریای مازندران و از جنوب در حدفاصل شهر کرج تا تهران و دماوند شامل می گرداند. ناحیه کوهستانی البرز مرکزی نیز چون سایر ارتفاعات این ناحیه از نوار جنگلی در قسمت شمالی و ناحیه کوهستان جنوبی آن تشکیل گردیده دارای قلل مهم و مشهود چندی است که از جمله مهمترین آنها می بایست از:
دماوند ۵۶۷۱ و آزاد کوه ۴۳۹۰ متر و خلنو ۴۳۷۵ متر و قلل فرهنگ، کلون بستک، سی چال، آسمان کوه، مهرچال، جانستون، دوخواهرون، دردشت، گرگ، توچال و گل زرد نام برد.

د: البرز غربی
منطقه کوهستان البرز غربی پس از ناحیه شرقی البرز از وسعت زیادی برخوردار است که وجود رشته کوه های تخت سلیمان (علم کوه) بر جاذبه های آن دو چندان افزوده است. ناحیه کوهستانی البرز غربی نیز از سمت شرق توسط رودخانه های کرج – چالوس از البرز مرکزی جدا و از سمت غرب سراسر آن را دره رودخانه سفید رود در می نوردد. از جمله مهمترین شاخصه های البرز غربی وجود سه رودخانه عظیم؛ سه هزار، شاهرود و طالقان رود در عمق این ناحیه می باشد، همچنین آثار تاریخی دوره های اسلامی و قبل از آن زینت بخش این ناحیه بزرگ می باشد. از جمله قلل مهم این منطقه می توان از:
علم کوه ۴۸۵۰ متر، تخت سلیمان ۴۶۵۰ متر، شاه البرز ۴۲۰۰، کهار ۴۰۵۰ متر و قلل ناز، چالون، سیاه کمان، کرماکوه، ماسه چال، هفت خوانی، خرسان، سیالان، خشچال و درفک نام برد.

ه: کوه های گیلان:
آخرین بخش از رشته کوه های البرز را کوه های گیلان تشکیل می دهند، این کوه ها که بالعکس سایر نواحی البرز از ارتفاع کمی بهره مند می باشند با حالتی نیمه جنگلی در حدفاصل رودخانه سفید رود تا آستارا و اردبیل قرار دارند شهرستان رشت در شمال این ناحیه و دره رودخانه قزل اوزن و سفید رود و شهرستان آب بر و خلخال در جنوب و جنوب غربی آن دیده می شوند. این منطقه نیر دارای قلل مرتفع مهمی چون شاه معلم ۳۰۵۰ متر و سفید کوه ۳۳۵۰ متر و قلل پشته کوه، بغروداغ و لاس پشته می باشد.

 

۲٫ رشته کوه های زاگرس:
رشته عظیم زاگرس حدفاصل دشت های خوزستان و عراق تا نواحی مرکزی ایران را تشکیل می دهد این سلسله کوه ها با وسعتی پهناور از جهت شمال غربی به سوی جنوب شرقی از رشته کوه ها و خط الرأس های فراوان به وجود آمده اند. رشته زاگرس با توجه به دست یابی به ۳ منطقه کوهستانی مهم از نقطه نظر کوهنوردان یعنی قلل اشترانکوه و قالی کوه و خط الرأس زردکوه بختیاری و دنا را می توان به ۳ بخش عمده متمرکز تقسیم نمود که اکثر صعودهای کوهنوردان در زاگرس را تحت پوشش خود قرار داده است این ۳ ناحیه کوهستانی را که از شمال به جنوب امتداد یافته اند به نام های شمالی و مرکزی و جنوبی می توان نام برد.
بخش شمالی شامل قلل مهمی چون اشترانکوه با سرافرازی قله سن بران ۴۱۵۰ متری و فالی کوه ۴۱۱۰ متری و قلل دیگری می باشد. بخش مرکزی با قله مرتفع زرد کوه بختیاری با ارتفاعی معادل ۴۲۲۱ متر و قله شاه شهیدان ۴۱۵۰ متر و هفت تنان ۴۱۵۰ متر و قلل دیگری مانند، فردان و گربوش کوه و بالاخره بخش جنوبی که تا شهر بزرگ شیراز و کمی هم دورتر تا داراب امتداد می یابد که از جمله مهمترین قلل باید از قاش مستان ۴۵۰۰ متر، مورگل ۴۴۵۰ متر، بل اقلید ۴۱۵۰ متر و قلل رنج، سفید کوه، خاتون، نیل، ریگ و … نام برد.

 

۳٫ کوه های ممتد مرکزی:
نواری طویل منقطع توسط بیابان ها و تا حدودی منفرد که فقط به دلیل امتداد آن در مرکز ایران شاید بتوانید از آن به عنوان ممتد مرکزی نام برد. این قلل که از شهر تفرش و قله مهم آن نقره کمر آغاز می گردند، با تشکیل قلل غلیق، ولیجیا، کرگز، کرکس، میل، مارشنان، شیرکوه و تزرجان تا شهر بابک کرمان امتداد می یابند و هر یک دارای قلل منفرد و متعددی می باشند.

 

۴٫ کوه های خراسان:
این کوه ها غالباً به صورت پراکنده در اطراف و اکناف استان خراسان قرار دارند و هر یک دارای ویژگی های خاص خود می باشند که از جمله مهمترین قلل این منطقه می باید از خط الرأس بزرگ بینالود، شیرباد و زرگران قلل پراکنده ملکوه، چهل تن، سالوک، آلاداغ و هزار مسجد نام برد.

 

۵٫ کوه های کرمان:
کوه های کرمان را می توان به عنوان مجموعه ای از قلل مرتفع بعضاً دشوار از نظر صعود به آنها و معمولی چون بسیاری از کوه های ایران نام برد. کوه های دارای قلل مرتفع زیادی است که در اطراف شهرهای بزرگ آن چون کرمان، جوپار، ماهان، سیم، جیرفت، سیرچ و غیره قرار گرفته اند. مرتفع ترین قله این کوه ها هزار یا به قولی چهل تن به ارتفاع ۴۴۶۵ متر و دارای قلل مهم دیگری چون لاله زار، کوشا، کله زی، جوپار، سه شاخ، کیش، کیل جلال، بید خون، گلچین، پلوار، چفتان، بارز و بحر آسان می باشد.

 

۶٫ کوه های نوار مرزی آذربایجان غربی:
این رشته کوه ها که در نوار مرزی حدفاصل ایران و ترکیه و بخشی از کشور عراق قرار دارند از جمله زیباترین و بکرترین قلل ایران می باشند که از شهرستان ماکو در شمال غربی ایران آغاز تا نواحی کردستان به سوی جنوب به پیش می روند. دریاچه بزرگ ارومیه و شهر آن در شرق این کوه ها قرار دارد. از جمله مهمترین قلل این ناحیه می باید از قلل چهل مور شهیدان ۳۶۰۸ متر، قلل بزسینا، ستاره لوند، بره نمرو، سیاه کوه نام برد.

 

۷٫ کوه های کردستان:
رشته کوه های کردستان نیز به صورتی متصل در شمال زاگرس بزرگ جای دارند که دامنه این سلسله کوه ها تا نواحی کوهستان لرستان نیز به پیش می روند. از جمله مهمترین قلل این مناطق می باید از قلل شاهو ۳۳۵۰ متر چهل چشمه ۳۳۵۰ متر، برانان، بر، بیستون، پراو و گرین نام برد.

 

۸٫ قلل منفرد:
اگرچه مجموعه های معددی از اینگونه قلل در مناطق مختلف ایران خط الرأس های کوچک و بزرگی را تشکیل می دهند و دارای شاخص ترین قلل ایران نیز می باشند، اما به هر ترتیب باید به آنها لقب قلل منفرد داد که صعود به این قلل همواره به صورتی مجزا از سایر قلل در یک حیطه مشخص برنامه ریزی می گردند. از جمله مهمترین این قلل می باید از قلل سبلان ۴۸۱۱ متر، سهند ۳۷۵۰ متر، تفتان ۴۰۵۰ متر و قلل بزمان، نای بند و الوند نام برد.
توضیحی بر کوه های ایران
کوه ها که از چهار قوس اصلی شمالی، زاگرس، خاوری، مرکزی تشکیل یافته اند، ایران را به سرزمینی کوهستانی که ارتفاع بسیاری از قلل آن از ۳۵۰۰ متر بیشتر است، مبدل ساخته اند.

فواصل میان قوس های بالا را دره های مرتفع و دشت ها و شوره زارها، شن زارها و دریاچه های شور بسیاری چون دشت کویر، کویر لوت، دریای نمک، هامون، جازموریان، باتلاق گاوخونی، کویر سیاه کوه، کویر در انجیر، کویر نمک سیرجان، و میدان گل و غیره پوشانیده اند که حداقل ارتفاع آنها از ۳۵۰ متر متجاوز است. کوه های البرز مهد زیبایی های شمال بوده و بسیاری از شهر و روستاهای سرسبز و خرم کشور را در دامان خود جای داده است.

کوهستان زاگرس که از جمله باشکوه ترین و عظیم ترین رشته کوه های جهان است، سرچشمه بزرگترین رودهای ایران بوده و بیش از نیمی از شهرها و اماکن مسکونی کشور را در خود پناه داده و بسیاری از مناطق آن با زیباترین نواحی جهان برابری می کند.

رشته کوه های مرکزی نیز که چون سدی در برابر دشت ها و کویرهای مرکزی قد برافراشته است پناهندگان خویش را از گزند گرمای طاقت فرسای تابستان و سرمای جانگداز زمستان دشت های مرکزی در امان داشته و خوان پربرکت خود را گاه تا درون دشت های داخلی گسترده اند.

آنچه از آن می توان به عنوان کوهشناسی ایران نام برد ۸ قسمت به شرح ذیل است که عبارتند از:

رشته کوه های البرز
رشته کوه های زاگرس
کوه های ممتد مرکزی
کوه های خراسان
کوه های کرمان
کوه های نوار مرزی آذربیایجان غربی
کوه های کردستان و لرستان
قلل منفرد

و تعدادی شاخه های کوچک فرعی که دیگر نمی توان آن را در جایگاه جداگانه ای مورد بررسی قرار داد، می توان بیانگر تقسیم بندی کوه های ایران قرار داد. به طور تقریب می توان گفت ایران، دارای حدود ۱۵۰۰۰ قله بالای ۳۰۰۰ متر می باید باشد که در ۸ قسمت فوق الذکر پراکنده گردیده اند، که عمده ترین مکان های تمرکز آن را باید در البرز و زاگرس دانست. که در آغاز این مقوله و در ابتدا به بحث و بررسی پیرامون ساختار رشته کوه های البرز خواهیم پرداخت.

 

۱٫ رشته کوه های البرز :
از حوالی جنوب شهرستان آستارا آغاز و با قوس بلندی سراسر کرانه دریای مازندران را درنوردیده تا نزدیک شهرستان آزادشهر به پیش می روند.

این رشته کوه ها به عرضی تقریباً ۱۰۰ تا ۱۵۰ کیلومتر از ساختارهای بسیار فشرده برخوردارند که این ویژگی بیشتر از ناحیه ی مرکزی به چشم می خورد و در سایر مناطق از گستردگی های بیشتری برخوردار است. در این رشته کوه ها که در آن قله دماوند بام ایران با ارتفاعی معادل ۵۶۱۹ متر قرار دارد، دارای ارتفاعات کوتاه و بلند فراوانی است که پس از دماوند می توان از نام هایی چون شاهوار، مزدا، دوبرار، آزادکوه، دوخواهرون، علم کوه و شاه البرز و سیالان نام برد. ساختار البرز از ۵ قسمت به شرح ذیل تشکیل می گردد که از شرق به غرب عبارتند از:
الف: البرز شرقی
ب: رشته فیروز کوه
ج: البرز مرکزی
د: البرز غربی
ه: کوه های گیلان
که در ذیل به اختصار به معرفی قلل مهم هر بخش و جدا سازنده های آن از سایر ارتفاعات اشاره خواهیم کرد:

الف: البرز شرقی:
البرز شرقی ناحیه بسیار بزرگ و وسیعی را پوشش داده است در سراسر نواحی جنوبی آن که عموماً آب و هوای بیابان گرم سیر بر آن حاکم است؛ شهرهای شاهرود، سمنان، دامغان و گرمسار قرار دارند و این کوه ها به سوی شمال امتداد یافته به جنگل های حد فاصل شهرهای علی آباد کتول تا بابل قسمت می گردند. بخش بزرگ کوهستان البرز شرقی از دو قسمت مهم ارتفاعات برخوردارند؛ قسمت اصلی و مرتفع آن در شمال شهرستان شاهروود با قلل شاهوار ۴۰۰۰ متری و شاه کوه ۳۸۵۰ متری و قلل چالویی، کهکشان و یزدگی و در قسمت غربی این رشته کوه ها قلل نیزوا ۳۸۵۰ متری و نرو و قلل قدمگاه، سائو و لعای جای دارند؛ که حدفاصل این دو قسمت به خصوص در شمال دامغان رشته کوه های کم ارتفاع برن مو را پوشش داده است.

 

ب: رشته فیروز کوه:
رشته کوه های موسوم به فیروز کوه به صورت نواری عمودی شکل و فشرده از شمال حدفاصل در شهرستان بابل تا آمل و از جنوب حد فاصل در شهر فیروز کوه و دماوند قرار دارند. دره عمیق، رودخانه هراز سراسر جناح غربی این کوهستان را از البرز مرکزی جدا می سازد و در شرق این ناحیه نیز رودخانه های تالارد، حبله رود به جداسازی این قسمت از کوهستان عظیم البرز شرقی کمک نموده اند.
کوه های جنوبی فیروز کوه غالباً حالت کوهستان و فاقد درخت و بالعکس هر چه به نواحی شمالی نزدیک تر می شویم جنگل و درخت زار پوشش غالب این نواحی را شامل می گردند. از جمله مهمترین قلل این منطقه می بایست از قلل بسیار مشهودی چون دوبرار ۴۲۵۰ متر و زرین کوه ۳۸۵۰ متر و میشینه گرگ ۴۰۵۰ متر و قلل بوم، امنیه، هلزم، پاشوره و سواد کوه را نام برد.

 

ج: البرز مرکزی:
از فشرده ترین ناحیه کوهستان البرز از حیث کثرت ارتفاعات می بایست نام برد، این ناحیه کوهستانی مرتفع که رودخانه هراز آن را از سمت شرق و دره رودخانه کرج و چالوس آن را از غرب جدا می سازد در حد فاصل شهرهای آمل و چالوس در کناره دریای مازندران و از جنوب در حدفاصل شهر کرج تا تهران و دماوند شامل می گرداند. ناحیه کوهستانی البرز مرکزی نیز چون سایر ارتفاعات این ناحیه از نوار جنگلی در قسمت شمالی و ناحیه کوهستان جنوبی آن تشکیل گردیده دارای قلل مهم و مشهود چندی است که از جمله مهمترین آنها می بایست از:
دماوند ۵۶۷۱ و آزاد کوه ۴۳۹۰ متر و خلنو ۴۳۷۵ متر و قلل فرهنگ، کلون بستک، سی چال، آسمان کوه، مهرچال، جانستون، دوخواهرون، دردشت، گرگ، توچال و گل زرد نام برد.

د: البرز غربی
منطقه کوهستان البرز غربی پس از ناحیه شرقی البرز از وسعت زیادی برخوردار است که وجود رشته کوه های تخت سلیمان (علم کوه) بر جاذبه های آن دو چندان افزوده است. ناحیه کوهستانی البرز غربی نیز از سمت شرق توسط رودخانه های کرج – چالوس از البرز مرکزی جدا و از سمت غرب سراسر آن را دره رودخانه سفید رود در می نوردد. از جمله مهمترین شاخصه های البرز غربی وجود سه رودخانه عظیم؛ سه هزار، شاهرود و طالقان رود در عمق این ناحیه می باشد، همچنین آثار تاریخی دوره های اسلامی و قبل از آن زینت بخش این ناحیه بزرگ می باشد. از جمله قلل مهم این منطقه می توان از:
علم کوه ۴۸۵۰ متر، تخت سلیمان ۴۶۵۰ متر، شاه البرز ۴۲۰۰، کهار ۴۰۵۰ متر و قلل ناز، چالون، سیاه کمان، کرماکوه، ماسه چال، هفت خوانی، خرسان، سیالان، خشچال و درفک نام برد.

ه: کوه های گیلان:
آخرین بخش از رشته کوه های البرز را کوه های گیلان تشکیل می دهند، این کوه ها که بالعکس سایر نواحی البرز از ارتفاع کمی بهره مند می باشند با حالتی نیمه جنگلی در حدفاصل رودخانه سفید رود تا آستارا و اردبیل قرار دارند شهرستان رشت در شمال این ناحیه و دره رودخانه قزل اوزن و سفید رود و شهرستان آب بر و خلخال در جنوب و جنوب غربی آن دیده می شوند. این منطقه نیر دارای قلل مرتفع مهمی چون شاه معلم ۳۰۵۰ متر و سفید کوه ۳۳۵۰ متر و قلل پشته کوه، بغروداغ و لاس پشته می باشد.

 

۲٫ رشته کوه های زاگرس:
رشته عظیم زاگرس حدفاصل دشت های خوزستان و عراق تا نواحی مرکزی ایران را تشکیل می دهد این سلسله کوه ها با وسعتی پهناور از جهت شمال غربی به سوی جنوب شرقی از رشته کوه ها و خط الرأس های فراوان به وجود آمده اند. رشته زاگرس با توجه به دست یابی به ۳ منطقه کوهستانی مهم از نقطه نظر کوهنوردان یعنی قلل اشترانکوه و قالی کوه و خط الرأس زردکوه بختیاری و دنا را می توان به ۳ بخش عمده متمرکز تقسیم نمود که اکثر صعودهای کوهنوردان در زاگرس را تحت پوشش خود قرار داده است این ۳ ناحیه کوهستانی را که از شمال به جنوب امتداد یافته اند به نام های شمالی و مرکزی و جنوبی می توان نام برد.
بخش شمالی شامل قلل مهمی چون اشترانکوه با سرافرازی قله سن بران ۴۱۵۰ متری و فالی کوه ۴۱۱۰ متری و قلل دیگری می باشد. بخش مرکزی با قله مرتفع زرد کوه بختیاری با ارتفاعی معادل ۴۲۲۱ متر و قله شاه شهیدان ۴۱۵۰ متر و هفت تنان ۴۱۵۰ متر و قلل دیگری مانند، فردان و گربوش کوه و بالاخره بخش جنوبی که تا شهر بزرگ شیراز و کمی هم دورتر تا داراب امتداد می یابد که از جمله مهمترین قلل باید از قاش مستان ۴۵۰۰ متر، مورگل ۴۴۵۰ متر، بل اقلید ۴۱۵۰ متر و قلل رنج، سفید کوه، خاتون، نیل، ریگ و … نام برد.

 

۳٫ کوه های ممتد مرکزی:
نواری طویل منقطع توسط بیابان ها و تا حدودی منفرد که فقط به دلیل امتداد آن در مرکز ایران شاید بتوانید از آن به عنوان ممتد مرکزی نام برد. این قلل که از شهر تفرش و قله مهم آن نقره کمر آغاز می گردند، با تشکیل قلل غلیق، ولیجیا، کرگز، کرکس، میل، مارشنان، شیرکوه و تزرجان تا شهر بابک کرمان امتداد می یابند و هر یک دارای قلل منفرد و متعددی می باشند.

 

۴٫ کوه های خراسان:
این کوه ها غالباً به صورت پراکنده در اطراف و اکناف استان خراسان قرار دارند و هر یک دارای ویژگی های خاص خود می باشند که از جمله مهمترین قلل این منطقه می باید از خط الرأس بزرگ بینالود، شیرباد و زرگران قلل پراکنده ملکوه، چهل تن، سالوک، آلاداغ و هزار مسجد نام برد.

 

۵٫ کوه های کرمان:
کوه های کرمان را می توان به عنوان مجموعه ای از قلل مرتفع بعضاً دشوار از نظر صعود به آنها و معمولی چون بسیاری از کوه های ایران نام برد. کوه های دارای قلل مرتفع زیادی است که در اطراف شهرهای بزرگ آن چون کرمان، جوپار، ماهان، سیم، جیرفت، سیرچ و غیره قرار گرفته اند. مرتفع ترین قله این کوه ها هزار یا به قولی چهل تن به ارتفاع ۴۴۶۵ متر و دارای قلل مهم دیگری چون لاله زار، کوشا، کله زی، جوپار، سه شاخ، کیش، کیل جلال، بید خون، گلچین، پلوار، چفتان، بارز و بحر آسان می باشد.

 

۶٫ کوه های نوار مرزی آذربایجان غربی:
این رشته کوه ها که در نوار مرزی حدفاصل ایران و ترکیه و بخشی از کشور عراق قرار دارند از جمله زیباترین و بکرترین قلل ایران می باشند که از شهرستان ماکو در شمال غربی ایران آغاز تا نواحی کردستان به سوی جنوب به پیش می روند. دریاچه بزرگ ارومیه و شهر آن در شرق این کوه ها قرار دارد. از جمله مهمترین قلل این ناحیه می باید از قلل چهل مور شهیدان ۳۶۰۸ متر، قلل بزسینا، ستاره لوند، بره نمرو، سیاه کوه نام برد.

 

۷٫ کوه های کردستان:
رشته کوه های کردستان نیز به صورتی متصل در شمال زاگرس بزرگ جای دارند که دامنه این سلسله کوه ها تا نواحی کوهستان لرستان نیز به پیش می روند. از جمله مهمترین قلل این مناطق می باید از قلل شاهو ۳۳۵۰ متر چهل چشمه ۳۳۵۰ متر، برانان، بر، بیستون، پراو و گرین نام برد.

 

۸٫ قلل منفرد:
اگرچه مجموعه های معددی از اینگونه قلل در مناطق مختلف ایران خط الرأس های کوچک و بزرگی را تشکیل می دهند و دارای شاخص ترین قلل ایران نیز می باشند، اما به هر ترتیب باید به آنها لقب قلل منفرد داد که صعود به این قلل همواره به صورتی مجزا از سایر قلل در یک حیطه مشخص برنامه ریزی می گردند. از جمله مهمترین این قلل می باید از قلل سبلان ۴۸۱۱ متر، سهند ۳۷۵۰ متر، تفتان ۴۰۵۰ متر و قلل بزمان، نای بند و الوند نام برد.

بلند ترین قله های ایران

 

کوه را چنین تعریف می کنند : برجستگی منفردی ازیک سرزمین که در منطقه ای توسط دشت ها احاطه شده و بیش از ۶۰۰ متر ارتفاع داشته باشد .

قله را اینچنین : مرتفع ترین قسمت در کوه ، تپه یا یک ناهمواری را قله میگویند.

در واقع اصل ” منفرد بودن ” در تعریف کوه بسیار مهم است نه ارتفاع . اورست با ارتفاع ۸۸۵۰ متر بلند ترین کوه دنیا به حساب می آید و کی ۲ با ارتفاع ۸۶۱۱ متر دومین کوه بلند دنیاست , در صورتی که دومین قله بلند دنیا بعد از اورست یکی از قله های فرعی خود کوه اورست است که کوهی مستقل به حساب نمی آید اما ارتفاع آن از کی ۲ بیشتر است .

قله های بالای ۴۰۰۰ متر در ایران بیش از ۶۰۰ قله برآورد میشوند اما الزاما همگی کوه به حساب نمی آیند . در زیر نام تعدادی از این قله ها آمده که برخی از آنها را می توان مستقلا کوه نامید . مثل دماوند و سبلان.

لیست زیر کامل نیست امیدوارم دوستان که اطلاعاتی یا پیشنهادی دارند درتکمیل فهرست همکاری فرمایند و با کلیک روی نام های آبی رنگ، اطلاعات بیشتر را بدست آورید.

 

  • فهرست ۴۴ قله یا کوه مرتفع ایران به ترتیب ارتفاع (به اضافه برخی کوه های مهم)

ردیف

قله

ارتفاع(متر)

رشته کوه

۱

دماوند

۵۶۷۱ البرز مرکزی
۲

علم کوه

۴۸۴۸ البرز مرکزی
۳

سبلان

۴۸۱۱ زاگرس شمالی
۴

تخت سلیمان

۴۶۴۳ البرز مرکزی
۵

لنگری

۴۵۱۰ البرز مرکزی
۶

خرسان

۴۵۰۰ البرز مرکزی
۷

هزار

۴۴۶۵ کوههای مرکزی ایران
۸

گرده کوه

۴۴۵۰ البرز مرکزی
۹

قاش مستان

۴۴۰۹ زاگرس مرکزی
۱۰

سردشت

۴۳۷۸ البرز مرکزی
۱۱

خلنو

۴۳۷۵ البرز مرکزی
۱۲

آزاد کوه

۴۳۵۵ البرز مرکزی
۱۳

شاه

۴۳۵۱ کوههای مرکزی ایران
۱۴

چپکرو

۴۳۱۸ البرز مرکزی
۱۵

پالون گردن

۴۲۵۰ البرز مرکزی
۱۶

شکرلقاس

۴۲۵۰ البرز مرکزی
۱۷

پلوار

۴۲۳۳ کوههای مرکزی ایران
۱۸

زرد کوه

۴۲۲۱ زاگرس مرکزی
۱۹

خرسرک

۴۲۲۰ البرز مرکزی
۲۰

گرمابسر

۴۲۲۰ البرز مرکزی
۲۱

آبند

۴۱۸۷ البرز مرکزی
۲۲

سه یالان ( سیالان )

۴۱۷۵ البرز مرکزی
۲۳

اشترانکوه

۴۱۵۰ زاگرس مرکزی
۲۴

خرتوئک

۴۱۵۰ البرز مرکزی
۲۵

شاه شهیدان

۴۱۵۰ البرز مرکزی
۲۶

لوکوره

۴۱۵۰ زاگرس مرکزی
۲۷

جوپار

۴۱۳۵ کوههای مرکزی ایران
۲۸

نارچو

۴۱۳۰ البرز مرکزی
۲۹

سه سنگ

۴۱۱۵ البرز مرکزی
۳۰

گدارکج اندرکج

۴۱۱۰ کوههای مرکزی ایران
۳۱

کهاربزرگ

۴۱۰۸ البرز مرکزی
۳۲

گلچین

۴۰۹۳ کوههای مرکزی ایران
۳۳

کازینستان

۴۰۸۲ زاگرس مرکزی
۳۴

قره داغ

۴۰۷۶ البرز مرکزی
۳۵

طالقان

۴۰۵۶ البرز مرکزی
۳۶

شیرکوه

۴۰۵۵ کوههای مرکزی ایران
۳۷

تفتان

۴۰۵۰ کوههای مرکزی ایران
۳۸

حصارچال

۴۰۵۰ البرز مرکزی
۳۹

کائون

۴۰۵۰ البرز مرکزی
۴۰

سرمشک

۴۰۴۸ کوههای مرکزی ایران
۴۱

شاهانکوه

۴۰۴۰ زاگرس مرکزی
۴۲

میشینه مرگ

۴۰۲۲ البرز مرکزی
۴۳

دهلا (وروشت)

۴۰۰۸ البرز مرکزی
۴۴

پیت غار

۴۰۰۰ البرز مرکزی
۴۵

جانستون

۴۰۰۰ البرز مرکزی
۴۶

توچال

۳۹۶۲ البرز مرکزی
۴۷

کرکس

۳۸۹۵ کوههای مرکزی ایران

 

***بی شک وجود ارتفاعات منطقه تخت سلیمان(علم کوه) و دنا که همگی بالای ۴۰۰۰ متر هستند، این لیست را بیش از ۱۰۰ کوه بالای ۴۰۰۰ متر میکند، به همین جهت تنها کوه های شاخص در لیست قرار دارد.

 

 

  • بلند ترین ارتفاعات اُستان های ایران

فهرست زیر براساس تقسیمات سیاسی استان ها تنظیم شده که این نوع تقسیم بندی در پاره ای مواردمی تواند اشکالاتی را در پی داشته یا با برخی ذهنیت هایی که ما از مناطق داریم ناهم خوان باشد. مثلا کوه شاهو درمرز مشترک استان های کردستان – کرمانشاه واقع شده همانند اورست که درخط مرزی نپال – چین قرارگرفته است . کوه شاهو بطور رسمی ( در تقسیمات جغرافیای سیاسی ) دراستان کردستان قرار می گیرد در صورتی که معمول ترین راه های صعود به شاهو دراستان کرمانشاه ( پاوه– شمشیر) قرار دارند. در پایان فهرستی از بلندی هایی که درنقاط مرزی استاه ها واقع اند آمده که قله های مرزی مشترک استانها رادر بر دارد .

  • فهرست بلند ترین ارتفاعات اُستان های ایران بر ترتیب ارتفاع

ردیف

استان

کوه – قله

ارتفاع (متر)

۱ مازندران

دماوند

۵۶۷۱
۲ اردبیل

سبلان

۴۸۱۱
۳ کرمان

کوه هزار

۴۴۶۵
۴ کهگیلویه و بویراحمد

قاش مستان

۴۴۰۹
۵ تهران

خُلنو

۴۳۷۵
۶ چهارمحال و بختیاری

زردکوه

۴۲۲۱
۷ قزوین

سیاهلان

۴۱۷۵
۸ لرستان

اشتران کوه

۴۱۵۰
۹ یزد

شیرکوه

۴۰۵۵
۱۰ اصفهان

شاهانکوه

۴۰۴۰
۱۱ سمنان

کوه شاهوار

۳۹۴۵
۱۲ فارس

کوه بُل

۳۹۴۳
۱۳ سیستان و بلوچستان

تفتان

۴۰۵۰
۱۴ گلستان

گاوکشان

۳۸۱۳
۱۵ آذربایجان غربی

اورین

۳۶۳۰
۱۶ آذربایجانشرقی

سهند

۳۷۰۷
۱۷ خوزستان

منار

۳۷۰۱
۱۸ همدان

الوند

۳۵۸۰
۱۹ کردستان

شاه نشین(چهل چشمه)

۳۲۱۱
۲۰ کرمانشاه

شاهو

۳۳۹۰
۲۱ زنجان

بلقیس (قرخ بلاغ، چهل چشمه)

۳۳۳۲
۲۲ مرکزی

دمیر (اردهال دلیجان)

۳۵۰۳
۲۳ هرمزگان

هماک

۳۲۶۷
۲۴ خراسان رضوی

بینالود

۳۲۱۱
۲۵ گیلان

سماموس

۳۶۸۹
۲۶ قم

کوه پلنگ آبی

۳۱۵۴
۲۷ خراسان شمالی

کوه شاه جهان

۳۰۳۲
۲۸ خراسان جنوبی

سیاه کوه

۲۸۵۸
۲۹ ایلام

کبیرکوه

۲۷۹۰
۳۰ بوشهر

کوه خورموج

 ۱۹۵۰

 

ارتفاعات مشترک در مرز استان ها

۱ . شاهو ( ۳۳۹۰ ) کردستان – کرمانشاه

۲ . قندیل ( ۳۸۰۰ ) آذربایجان غربی – کردستان عراق(اگر قله قندیل را در نظر نگیریم بلندترین قله آذربایجان غربی کوه برده رش ( ۳۶۰۸ متر ) خواهد بود.)

۳ . منار ( ۳۷۰۱ ) خوزستان – چهارمحال و بختیاری

۴ . بلقیس ( ۳۳۳۲ ) زنجان – آذربایجان غربی

۵ . شاهوار ( ۳۹۴۵ ) سمنان – گلستان

۶ . سیاهلان ( ۴۱۷۵ ) قزوین – مازندران

۷ . پلنگ آبی ( ۳۱۵۴ ) قم – مرکزی

۸ . گاوکشان ( ۳۸۱۳ ) گلستان – سمنان

۹ . بغروداغ ( ۳۱۹۷ ) گیلان – اردبیل

 

قله سبلان، آتشفشانی خاموش

وه سبلان (به ترکی آذربایجانی: ساوالان، به تالشی: سفلون، Sabalan Peak )  و سومین قله بلند ایران، ارتفاع آن ۴۸۱۱ متری، آتشفشانی خاموش و در ۲۵ کیلومتری جنوب شرقی مشکین‌شهر واقع است.

قله سبلان، آتشفشانی خاموش

کوهستان سبلان به طور کلی سه قله معروف دارد، قله اصلی یا آتش فشان آن به نام سلطان ساوالان بلندترین نقطه آذربایجان است و دو قله دیگر آن به هرم و کسری مشهورند. کوه سبلان از مجموعه‌ای از ارتفاعات متعدد تشکیل شده که به موازات ارسباران ولی اندکی در شرق آن کشیده شده‌است. امتداد آن شرقی–غربی است و از شرق و شمال و جنوب کوهی به نام قوشه داغ آنرا به رشته کوه ارسباران متصل می‌کند. در جنوب آن کوه بزقوش، که از سمت جنوب غربی به کوهستان سهند مربوط است، کشیده شده‌است. تمام قله‌های سبلان در همهٔ ایام سال پوشیده از یخ و برف‌های دائمی هستند.

در جبهه غربی قله سلطان و در کنار جانپناه، سنگی به شکل عقاب به نام قارتال (در ترکی آذربایجانی به معنی عقاب) قراردارد که در طول زمان به نماد سبلان تبدیل شده‌است.این قطعه سنگ به شکل عقابی است که نشسته و سر را به سوی شرق چرخانده‌است.

سبلان چشمه های آب گرم و سرد معدنی فراوانی دارد و در حقیقت بلندترین کوه استان های آذربایجان غربی و شرقی محسوب می گردد. کوهستان عظیم وآتش فشانی سبلان که به زبان آذری ساوالان خوانده می شود از کوه های متعدد بلندی چون صائین ، نرمیق ، قوشه داغ ، و… تشکیل شده است. دامنه های این کوهستان در بخش مرکزی از چهارسو به شهرستان های مشکین شهر و اهر در شمال ، تبریز در مغرب ، سراب درجنوب و اردبیل در شرق مشرف می باشد. سبلان به شکل مخروط زیبائی است و دهانه آتش فشان خاموش آن در حال حاضر به صورت دریاچه ای در آمده است. اطراف این دریاچه در تمام سال پوشیده از برف و یخ است.

دامنه های شمالی آن به دره رود قره سو و اهرچایی و دامنه های جنوبی آن به شاخه ها ی آجی چای منتهی می گردد. بنابراین سبلان بخش عمده ای از آب های حوضه رود ارس و دریاچه ارومیه را تامین می کند در دامنه های سبلان چشمه های فراوان آب گرم وآب سرد معدنی وجود دارد از جمله موئیل سویی ، شابیل ، قوتورسویی و …که در فصول مختلف مورد استفاده اهالی مشکین شهر وگردشگران قرار می گیرد. در بالای قله سبلان حفره ای وجود دارد که دهانه آتش فشان سبلان بوده است و امروزه به صورت دریاچه ای در فصل گرم ظاهر می شود.
سبلان با رودها ، یخچالهای دائمی و طبیعت بکر ، نمونه ای است از هنر بی همتای خلاق آن .این کوه بنا به روایت هایی محل عبادت زرتشت ، پیامبر ایران باستان است.

قله سبلان

نام سبلان
سبلان در میان ترک زبانان محلی ایران “ساوالان” و در میان تالشی ها “سَوَلون” خوانده می شود. درباره ریشه این واژه، دو نظریه مطرح است: نخست آنکه برخی معتقدند نام این کوه ریشه در زبان ترکی دارد؛ بدین ترتیب که نام ساوالان از دو بخش «ساو» و «آلان» تشکیل شده‌است که به ترتیب به معنای «صدا» «پیام» یا «وحی»، و «گیرنده» است؛ بدین سان، «ساوالان» به معنی «گیرنده پیام» یا«گیرنده وحی» خواهد بود. و اين می تواند به خاطر روايت گوشه نشينی سی ساله زرتشت در اين کوه باشد.

اما روایت دیگر، مربوط به معنای تالشی و گیلکی سَوَلون است. در زبان گیلکی “سَه” یعنی بالا، “وَ” یعنی برف و “لون” یعنی لانه. بنابراین سَوَلون را می توان “آشیانه بلند برف” دانست.

 

آب و هوا :
در بهار هر سال و بخصوص ماه های فروردین و اردیبهشت قله مواجه با هوای طوفانی است از ماه های خرداد و تیر که فصل حدود آن آغاز می گردد و تا پایان شهریور ماه هوا از پایداری بیشتری برخوردار می گردد ولی در تمامی بعدازظهرها غالباً با هوای ابری و باران در ارتفاعات توام است . و در پائیز و زمستان ها با طوفان برف سنگین آب مصرفی در تابستان و ایام صعود از ماحصل ذوب برف های قله فراهم می گردد و در پائین دست ها آب بسیار کم می باشد این آب ها از ۹ صبح شروع به ذوب و جاری شدن و تا ساعت ۱۸ هر روز یخ می زند.

برای دیدن پیش بینی آب و هوای قله سبلان در ارتفاع های مختلف روی لینک های زیر کلیک کنید.

ارتفاع: ۲۰۰۰ متر , ۳۰۰۰ متر , ۴۰۰۰ متر , ۴۸۱۱ متر (قله)

 

مسیرهای صعود :
برای صعود از جبه های شمالی باید باید از شهر لاهرود واقع در جاده اردبیل به مشکین به سمت جنوب پیش رفته تا به  آبگرم “شابیل” برسید. در سالهای اخیر با ایجاد راه ماشین رو به پناهگاه به مسیر اصلی صعود سبلان تبدیل شده است. از آبگرم شابیل تا پناهگاه را می توان با لندرورهای کرایه ای در مدت نیم ساعت و یا پیاده در مدت چهار تا پنج ساعت طی کنید. این این طریق میتوانید از یکی از مسیرهای جبهه شمالی مسیر شمال شرقی (مسیر پناهگاه به قله) ، مسیر یخچال کوچک ، مسیر یخچال شمالی برسید.

 

مسیر شمال شرقی ( پناهگاه سبلان)
رایج ترین مسیر برای صعود به کوه ساوالان، مسیر شمال شرقی یا پناهگاه سبلان است.این مسیر برای کوهنوردانی که اولین صعودشان بوده و راهنماهم ندارند بهترین مسیر می باشد. چون وجود راه اتومبیل رو تا پناهگاه سبب شده اغلب کوهنوردان ناآشنا به محل، به راحتی خود را به پناهگاه برسانند و ارتفاع آن در حدود ۳۷۰۰ متر است و ازطرف دیگر مسیر پناهگاه تا قله کاملا پاکوب بوده و مشخص است و در بیشتر قسمت های مسیر پرچم های راهنماهم وجود دارد. برای صعود به قله از طریق یال شرقی با بعد از پناهگاه با عبور از شیب های تند سنگلاخی ارتفاع گرفته در حدود ۴۷۰۰ متری از شیب کلی آن کاسته شده و در محل موسوم به سنگ محراب با شیبی ملایم به دهانه آتشفشان و دریاچه زیبا و با شکوه آن می رسید که قله سبلان محسوب می شود.

مسیر دیگر برای رسیدن به پناهگان سبلان که زیباتر و خلوت تر از مسیر شابیل است. برای صعود به پناهگاه از این مسیر باید قوتورسویی را به عنوان مبدا حرکت انتخاب کرد. قوتورسویی آبگرم بسیار جالب و کم نظیری است که در نزدیکی شابیل قراردارد. قبل از رسیدن به خود قوتورسویی و وقتی جاده به طرف شمال پیچیده و از سبلان دور می شود، باید از اتومبیل پیاده شده و وارد دره قوتور سویی شده و در مسیر جنوب و به طرف سبلان حرکت کرد. این دره بسیار زیبا بوده وعلاوه بر سرسبزی دارای آبشاری جالب نیز می باشد .چشمه گوگرد داری هم با آبدهی  بالا درون دره وجود دارد که برخلاف قوتورسویی آب آن سردبوده و در نوع خود جالب است. پس ازحدود نیم ساعت پیاده روی در داخل دره به چشمه کوچکی خواهید رسید که در طرف راست رودخانه قرار دارد. دراین نقطه باید درجهت غرب از دره خارج شوید و از چند سربالایی بالا رفته و بطرف چپ قله حرکت کنید تا پناهگاه رویت شود. این مسیرهم ازقوتورسویی تا پناهگاه نیاز به حدود چهارالی پنج ساعت پیاده روی خواهد داشت.

از پناهگاه تا قله بسته به سرعت حرکت چهار الی پنج ساعت کوهپیمایی نیاز خواهد بود.

پناهگاه و حسینه کوه سبلان (جبهه شمال شرقی)
مسیر صعود از جبهه جنوبی

پناهگاه و حسینه کوه سبلان (جبهه شمال شرقی

پیست اسکی آلوارس مبدا صعود از جبهه جنوبی می باشد. پیست اسکی آلوارس از سرعین حدود ۳۰ کیلومتر فاصله دارد و راه آن آسفالت می باشد. قبل از رسیدن به پیست اسکی تقریبا ۲۰۰ الی ۳۰۰ متر مانده به پیست اسکی الوارس در سمت چپ راه شوسه عشایر به چشم می خورد،  که در امتداد کوه بالا رفته.  مسیر را می توان با ماشین شاسی بلند در حدود ۲۰ دقیقه تا محل چای گوزی که اولین چادر عشایرنشین موجود در مسیر که به علی اوباسی شناخته می شود و در این محل قرار دارد طی کرد. و پیاده حدودا ۲ ساعت زمان می برد.  البته در مسیر جبهه جنوبی هیچ پناهگاه یا جان پناهی وجود ندارد و بایستی برنامه صعود طوری تنظیم شود که بتوان در کنار چادرهای عشایر شب را سپری کرد. از کنار چای گوزی مسیر اصلی صعود شروع می شود که دو مسیر جهت رسیدن به قله وجود دارد، که مسیر اول از منطقه قره مسجد می گذرد و بیشتر صعودها از این مسیر می باشد و تا قله بسته به سرعت حرکت ۵ الی ۶ ساعت کوه پیمایی نیاز خواهد بود. راه مسیر دوم که با شماره ۶  مشخص شده است به مراتب دشوارتر بوده و کمتر کسی این مسیر را جهت صعود انتخاب می کند.

جبهه جنوبی سخت‌ترین راه صعود به این قله می‌باشد که از سنگ‌های بزرگ تشکیل شده‌است.

 

مسیر صعود از جبهه غربی
رضوان دره، این مسیر بسیار فوق العاده زیبا است و برای رسیدن به رضوان دره باید ازروستای کوهستانی موییل گذشته و درجاده زمین گرمایی ادامه مسیرداد. درمسیر باید از کنار قوردلی گول عبورکرد. این منطقه یکی اززیباترین مناطق اطراف سبلان می باشد. در جنوب این  برکه زیبا قلل هرم و کسری قرار دارند و در روبرو قله سلطان، مغروروسترگ قدعلم کرده است. سپس دردره ای که بین کسری وهرم از یک طرف وارتفاعاتی که به قله سلطان منتهی می شوند، ازطرف دیگر قرار دارد ادامه مسیر می دهیم. این دره به هرم چال معروف است و ادامه آن به یخچال عظیم هرم منتهی می شود. برای رسیدن به جانپناه سبلان باید از جهت جنوب از این دره خارج شده و وارد دره دیگری شد موسوم به آیی یاتاقی . و ادامه مسیر به جانپناه ختم می شود.